Giải Bài tập 1 trang 4 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Đọc từ câu "Hoài Văn nằn nì thế nào, quân Thánh Dực cũng không cho chàng xuống bến." đến câu "Mắt Hoài Văn giương to đến rách, nhìn những lá cờ bay múa trên những đoàn thuyền đẹp như gấm như hoa." trong văn bản Lá cờ thêu sáu chữ vàng của Nguyễn Huy Tưởng (SGK, tr. 10 – 11) và trả lời các câu hỏi:
1. Những dấu hiệu nào cho biết đây là đoạn được trích từ một tác phẩm truyện lịch sử?
2. Sự kiện gì được đề cập trong đoạn trích? Sự kiện đó có tầm quan trọng như thế nào?
3. Những người như thế nào mới đủ điều kiện tham dự sự kiện được nói đến ở đoạn trích?
4. Những chi tiết nào trong đoạn trích có tác dụng khắc hoạ nhân vật Hoài Văn Hầu?
5. Đoạn trích là lời của người kể chuyện hay lời của nhân vật? Em căn cứ vào đâu để nhận biết điều đó?
6. "Thuyền của các vị đại vương chức trọng quyền cao nhất của triều đình đều ở gần thuyền ngự". Thuyền ngự nghĩa là thuyền của vua. Theo em, nếu thay thuyền ngự bằng thuyền của vua, sắc thái nghĩa của câu sẽ thay đổi như thế nào?
(văn bản: Lá cờ thêu sáu chữ vàng của Nguyễn Huy Tưởng)
Gợi ý trả lời
1. Những dấu hiệu cho biết đây là đoạn trích từ một tác phẩm truyện lịch sử:
- Đoạn trích nói về nhân vật có thật trong lịch sử: Hoài Văn Hầu (Trần Quốc Toản) — một nhân vật lịch sử thời nhà Trần.
- Có nhắc đến sự kiện lịch sử có thật: cuộc họp bàn việc nước của vua tôi nhà Trần (hội nghị bàn kế đánh giặc Nguyên – Mông) diễn ra trên bến Bình Than.
- Các từ ngữ, chức tước, cách xưng hô mang màu sắc thời quá khứ: "quân Thánh Dực", "đại vương", "thuyền ngự", "chức trọng quyền cao"… tái hiện không khí, lễ nghi của triều đình phong kiến xưa.
- Bối cảnh (triều đình, thuyền ngự, các vị đại vương, binh lính) thuộc về một thời kì lịch sử đã qua.
2. Sự kiện được đề cập và tầm quan trọng:
- Sự kiện: cuộc hội họp của vua và các vương hầu, quan lại cấp cao của triều đình nhà Trần trên bến (hội nghị Bình Than) để bàn kế sách chống quân Nguyên – Mông xâm lược.
- Tầm quan trọng: đây là sự kiện trọng đại của quốc gia, bàn việc hệ trọng liên quan đến vận mệnh đất nước (chống giặc ngoại xâm, giữ nước). Vì vậy chỉ những người có chức vị cao mới được tham dự, còn Hoài Văn vì còn ít tuổi, chưa đủ tư cách nên không được xuống bến dự họp.
3. Những người đủ điều kiện tham dự sự kiện:
- Đó phải là vua và các bậc vương hầu, các vị đại vương "chức trọng quyền cao", những quan lại cao cấp nhất của triều đình — những người có địa vị, tước vị cao và có trách nhiệm, quyền hạn bàn việc nước.
- Người ít tuổi, chưa có chức tước, địa vị (như Hoài Văn Hầu) thì không đủ điều kiện, bị quân lính ngăn lại không cho xuống bến.
4. Những chi tiết khắc hoạ nhân vật Hoài Văn Hầu:
- Chi tiết "Hoài Văn nằn nì thế nào, quân Thánh Dực cũng không cho chàng xuống bến": cho thấy sự khao khát, sốt ruột muốn được tham dự việc nước của chàng.
- Chi tiết "Mắt Hoài Văn giương to đến rách, nhìn những lá cờ bay múa trên những đoàn thuyền đẹp như gấm như hoa": khắc hoạ ánh mắt chăm chú, say mê, đầy khát khao và nhiệt huyết hướng về sự kiện trọng đại của đất nước.
- Qua đó bộc lộ tâm hồn, tính cách của Hoài Văn: tuy còn trẻ tuổi nhưng đã sớm có lòng yêu nước, nhiệt huyết, hăng hái, khao khát được góp sức vào việc chung của dân tộc.
5. Đoạn trích là lời của người kể chuyện:
- Đây là lời của người kể chuyện (ngôi thứ ba).
- Căn cứ: người kể gọi nhân vật bằng tên gọi ("Hoài Văn", "chàng"), đứng bên ngoài để thuật lại, miêu tả hành động, tâm trạng, ánh mắt của nhân vật; không xưng "tôi" và không phải là lời nói trực tiếp của một nhân vật nào trong truyện.
6. So sánh sắc thái nghĩa khi thay "thuyền ngự" bằng "thuyền của vua":
- "Thuyền ngự" là từ Hán Việt, mang sắc thái trang trọng, cổ kính, tôn kính; gợi không khí uy nghiêm, đúng với lễ nghi của triều đình phong kiến và địa vị cao quý của nhà vua.
- Nếu thay bằng "thuyền của vua" (từ thuần Việt) thì câu văn trở nên bình thường, thông tục, mất đi sắc thái trang trọng, cổ kính; không còn phù hợp với không khí lịch sử và sự tôn nghiêm cần có khi nói về nhà vua.
- Vậy việc dùng "thuyền ngự" giúp tạo sắc thái trang trọng, cổ kính, gợi đúng không khí của truyện lịch sử; còn "thuyền của vua" làm giảm, mất đi sắc thái ấy.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.