Giải Câu 2 trang 44 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ và nét độc đáo của hình ảnh thơ được sử dụng ở hai câu thơ:
Nêu cách hiểu của em về từ tự tình được tác giả dùng làm nhan đề bài thơ. Tính chất tự tình thể hiện như thế nào trong bài thơ?
(văn bản: Tự tình (II) — Hồ Xuân Hương)
Gợi ý trả lời
a) Cách hiểu về từ *tự tình* được tác giả dùng làm nhan đề bài thơ
- *Tự tình* là một từ Hán Việt: *tự* nghĩa là tự mình, *tình* là tình cảm, nỗi lòng. Ghép lại, *tự tình* có nghĩa là tự bộc lộ, tự giãi bày tâm tình, nỗi lòng của chính mình.
- Khi dùng *Tự tình* làm nhan đề, Hồ Xuân Hương muốn báo trước đây là bài thơ bà trực tiếp thổ lộ những tâm sự riêng tư, thầm kín của bản thân — nỗi cô đơn, buồn tủi và niềm khát khao hạnh phúc của người phụ nữ. Đó không phải lời kể về người khác mà là tiếng nói của chính cái tôi trữ tình, nên nhan đề mang đậm tính cá nhân, chân thật và da diết.
b) Tính chất *tự tình* thể hiện trong bài thơ
Tính chất tự tình — tự giãi bày nỗi lòng — được thể hiện xuyên suốt và ngày càng sâu sắc qua mạch cảm xúc của bài thơ:
- Hoàn cảnh và tâm trạng cô đơn (hai câu đề): Giữa đêm khuya vắng lặng, tiếng trống canh dồn làm nổi bật sự lẻ loi. Cụm từ *"trơ cái hồng nhan với nước non"* trực tiếp phơi bày nỗi cô đơn, tủi hổ, bẽ bàng của nhà thơ trước duyên phận.
- Nỗi chán chường, đau xót về thân phận (hai câu thực): Mượn rượu để quên sầu nhưng *"say lại tỉnh"*, nỗi buồn vẫn đó; hình ảnh *"vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn"* là lời tự thương cho tuổi xuân đang trôi qua mà tình duyên vẫn dang dở, không trọn vẹn.
- Sự phản kháng, khát vọng mạnh mẽ (hai câu luận): Các động từ mạnh *"xiên ngang", "đâm toạc"* cùng phép đảo ngữ cho thấy tâm trạng không cam chịu, phẫn uất và sức sống, khát khao vượt lên số phận của người phụ nữ.
- Nỗi buồn tủi trước bi kịch tình duyên (hai câu kết): *"Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại"* là lời than cho vòng tuần hoàn nghiệt ngã của thời gian; *"Mảnh tình san sẻ tí con con"* dồn nén nỗi chua xót khi tình yêu, hạnh phúc đã ít ỏi lại còn bị chia năm xẻ bảy.
→ Như vậy, cả bài thơ là một dòng tự giãi bày trực tiếp của Hồ Xuân Hương: từ cô đơn, buồn tủi đến phẫn uất, phản kháng rồi lại trở về nỗi ngậm ngùi, chua xót. Chính sự bộc lộ chân thành, mãnh liệt những tâm sự riêng tư ấy đã làm nên đúng tính chất *tự tình* mà nhan đề gợi ra.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.