Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài tập 2 trang 42 SBT Ngữ văn 8

Bài 5. Những câu chuyện hài   Gợi ý trả lời

Đề bài

(VIẾT) Câu tục ngữ "Ăn cỗ đi trước, lội nước đi sau." chỉ cách sống nào của con người? Hãy viết bài văn trình bày suy nghĩ của em về cách sống đó.

Gợi ý trả lời

Hướng dẫn làm bài

a) Tìm hiểu đề và xác định cách sống câu tục ngữ nói đến

- Nghĩa đen: "Ăn cỗ" (việc vui, có lợi, được hưởng) thì tranh "đi trước"; "lội nước" (việc khó khăn, nguy hiểm, vất vả) thì né "đi sau".
- Nghĩa bóng: Câu tục ngữ phê phán lối sống ích kỉ, cơ hội, khôn lỏi — chỉ nghĩ đến quyền lợi của bản thân: cái gì có lợi thì giành phần trước, cái gì khó nhọc, thiệt thòi thì đùn đẩy, lẩn tránh, nhường cho người khác.
- Yêu cầu của đề: viết bài văn nghị luận xã hội trình bày suy nghĩ (chủ yếu là phê phán) về cách sống đó.

b) Lập dàn ý

*Mở bài:* Giới thiệu câu tục ngữ "Ăn cỗ đi trước, lội nước đi sau" và nêu vấn đề: câu nói phê phán lối sống ích kỉ, cơ hội; từ đó bày tỏ suy nghĩ của bản thân.

*Thân bài:*
1. Giải thích: nghĩa đen – nghĩa bóng (như mục a) → khẳng định đây là lối sống chỉ biết vun vén cho mình.
2. Bàn luận – vì sao đáng phê phán:
- Người sống như vậy chỉ hưởng thụ mà trốn tránh trách nhiệm, trút khó khăn lên vai người khác → bất công, thiếu tinh thần tập thể.
- Lối sống ấy làm mất lòng tin, khiến mọi người xa lánh, bản thân dần bị cô lập.
- Nếu nhiều người cùng "khôn lỏi" như thế, cộng đồng rệu rã, không ai dám gánh vác việc chung.
- Dẫn chứng: trong lớp học, trong lao động, có người tranh thành tích nhưng né việc nặng; trái lại, những tấm gương sẵn sàng xung phong nơi gian khó (bộ đội, bác sĩ, tình nguyện viên…) được mọi người quý trọng.
3. Mở rộng – đối lập: đề cao cách sống ngược lại, đúng với đạo lí dân tộc: "Mình vì mọi người", "Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ" — biết sẻ chia, dám nhận phần khó về mình.
4. Bài học nhận thức và hành động: phê phán, loại bỏ thói ích kỉ, cơ hội; rèn lối sống vị tha, trung thực, có trách nhiệm với tập thể.

*Kết bài:* Khẳng định lại ý nghĩa cảnh tỉnh của câu tục ngữ và liên hệ bản thân.

c) Bài văn tham khảo

Kho tàng tục ngữ Việt Nam không chỉ đúc kết kinh nghiệm sống mà còn là những lời nhắc nhở về cách làm người. Bên cạnh những bài học tốt đẹp, cha ông ta cũng mượn hình ảnh dân dã để phê phán thói hư tật xấu. Câu tục ngữ "Ăn cỗ đi trước, lội nước đi sau" chính là lời cảnh tỉnh sâu sắc về lối sống ích kỉ, cơ hội — một cách sống mà mỗi chúng ta cần tránh xa.

Trước hết, cần hiểu ý nghĩa của câu nói. "Ăn cỗ" là việc vui, là lúc được hưởng thụ, còn "lội nước" là việc vất vả, hiểm nguy. Người "ăn cỗ đi trước" là kẻ luôn giành phần hơn khi có quyền lợi; còn "lội nước đi sau" là kẻ né tránh, đùn đẩy khi gặp khó khăn. Như vậy, câu tục ngữ phê phán những người sống khôn lỏi, chỉ biết vun vén cho bản thân: việc có lợi thì tranh trước, việc nặng nhọc thì nhường cho người khác.

Đây là lối sống rất đáng chê trách. Người sống ích kỉ như vậy chỉ muốn hưởng thụ mà trốn tránh trách nhiệm, đẩy phần thiệt thòi, gian khổ sang vai người xung quanh. Cách sống ấy tạo nên sự bất công, làm tổn thương những người thật thà, chịu khó. Hơn nữa, kẻ cơ hội sớm muộn cũng đánh mất lòng tin của mọi người; khi đã bị nhìn thấu, họ sẽ bị tập thể xa lánh và cô lập. Thử hình dung, nếu trong một lớp học, một tập thể, ai cũng tranh phần thưởng mà né việc khó, thì sẽ chẳng còn ai gánh vác việc chung, mọi hoạt động đều đổ vỡ.

Trái lại, cuộc sống luôn trân trọng những con người biết sống vì người khác. Đó là anh bộ đội xông pha nơi hiểm nguy, là người bác sĩ thức trắng đêm cứu bệnh nhân, là những tình nguyện viên sẵn sàng đến vùng lũ lụt gian khó. Họ chính là hình ảnh đẹp của đạo lí "Mình vì mọi người", "Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ" mà dân tộc ta luôn đề cao. Biết nhận phần khó về mình, nhường phần thuận lợi cho người khác — đó mới là cách sống cao đẹp, đáng để noi theo.

Từ câu tục ngữ, mỗi người tự rút ra bài học cho bản thân. Là học sinh, em hiểu rằng cần loại bỏ thói ích kỉ, cơ hội; phải rèn cho mình lối sống trung thực, vị tha và có trách nhiệm với tập thể. Trong học tập hay lao động, em sẽ sẵn sàng góp sức vào việc chung, không né tránh khó khăn, không tranh giành quyền lợi.

Như vậy, "Ăn cỗ đi trước, lội nước đi sau" là lời phê phán thấm thía đối với lối sống ích kỉ, đồng thời nhắc nhở mỗi người hãy sống đẹp, sống có ích. Chỉ khi biết sẻ chia và gánh vác cùng mọi người, ta mới trở thành con người chân chính và được mọi người yêu quý.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.