Giải Bài tập 4 trang 29 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Đọc lại văn bản "Dấu chân sinh thái" của mỗi người và thông điệp từ Trái Đất (từ Tương lai COVID-19 đi về đâu đến Chiến tranh thế giới thứ hai) trong SGK (tr. 112 – 113) và trả lời các câu hỏi:
1. Em hiểu thế nào về điều tác giả muốn nói trong câu: "Chỉ biết rằng, với một liều kháng thể đầu tiên của Trái Đất, "vi-rút loài người" đã co cụm lại, và địa cầu lần đầu tiên khoẻ khoắn hơn."?
2. Trong đoạn văn bản được xác định ở trên, tác giả đã nhấn mạnh tính khách quan của thông tin bằng cách nào?
3. Chỉ ra yếu tố chủ quan được tác giả sử dụng để hỗ trợ cho việc cung cấp thông tin. Theo em, yếu tố hỗ trợ đó có tạo được hiệu quả tích cực hay không? Vì sao?
4. Theo em, nhận xét nào sau đây phản ánh đúng tinh thần của đoạn văn bản?
A. Niềm vui của những nhà môi trường học trước sự cải thiện các chỉ số môi trường.
B. Lời cảnh báo của Trái Đất về vấn đề môi trường thông qua đại dịch COVID-19.
C. Con người là một trong những "loài vi-rút" làm sức khoẻ của địa cầu giảm sút.
D. Con người chưa thể kiểm soát được sức mạnh tàn phá của đại dịch COVID-19.
5. Phải chăng trong mọi đại hoạ đều ngầm ẩn một thông điệp tích cực về đời sống của con người? Nêu ý kiến của em về vấn đề này từ những gì được đoạn văn bản gợi lên.
(văn bản: "Dấu chân sinh thái" của mỗi người và thông điệp từ Trái Đất)
Gợi ý trả lời
Bài tập 4 (trang 30) – Văn bản "Dấu chân sinh thái" của mỗi người và thông điệp từ Trái Đất
Câu 1. Cách hiểu câu văn "...với một liều kháng thể đầu tiên của Trái Đất, 'vi-rút loài người' đã co cụm lại, và địa cầu lần đầu tiên khoẻ khoắn hơn."
Tác giả dùng cách nói hình ảnh (ẩn dụ) để diễn đạt một nhận thức sâu sắc:
- Trái Đất được hình dung như một cơ thể sống có thể ốm đau hoặc khoẻ mạnh; còn con người, với những hoạt động khai thác, tàn phá môi trường, bị ví như "vi-rút" làm cho "cơ thể" ấy suy yếu.
- Đại dịch COVID-19 được gọi là "liều kháng thể đầu tiên của Trái Đất": nó buộc con người phải "co cụm lại" – giãn cách, ngừng/giảm hoạt động sản xuất, đi lại. Nhờ đó lượng khí thải, ô nhiễm giảm xuống và các chỉ số môi trường được cải thiện, nên "địa cầu lần đầu tiên khoẻ khoắn hơn".
- Qua đó, tác giả ngầm cảnh tỉnh: chính con người, chứ không phải ai khác, đang là tác nhân làm "sức khoẻ" của Trái Đất giảm sút; và khi hoạt động của con người chững lại thì tự nhiên mới có cơ hội phục hồi.
Câu 2. Cách tác giả nhấn mạnh tính khách quan của thông tin
Tác giả bảo đảm và nhấn mạnh tính khách quan bằng cách:
- a) Đưa ra những thông tin, số liệu, sự kiện cụ thể, có thật về sự cải thiện của môi trường trong thời gian dịch bệnh (lượng khí thải, mức độ ô nhiễm giảm; bầu trời trong hơn; nhiều loài vật xuất hiện trở lại…).
-
b) Trình bày sự việc, hiện tượng đúng như nó diễn ra, dựa trên quan sát và kết quả đo đạc thực tế chứ không bịa đặt, suy diễn.
-
c) Dùng lối tường thuật, cung cấp thông tin trung lập, dẫn những bằng chứng mà người đọc có thể kiểm chứng, khiến thông tin đáng tin cậy.
Câu 3. Yếu tố chủ quan và hiệu quả của nó
- a) Yếu tố chủ quan là cách tác giả dùng ngôn ngữ hình ảnh, biện pháp so sánh – ẩn dụ, nhân hoá và thái độ, cảm xúc của người viết: coi Trái Đất như một cơ thể biết ốm – khoẻ, gọi con người là "vi-rút loài người", gọi đại dịch là "liều kháng thể". Đó là cách nhìn, cách đánh giá riêng của tác giả xen vào bên cạnh thông tin khách quan.
-
b) Theo em, yếu tố đó tạo được hiệu quả tích cực, vì:
- Cách diễn đạt hình ảnh khiến những thông tin khô khan về môi trường trở nên sinh động, dễ hình dung, giàu sức gợi.
- Nó khơi gợi cảm xúc và suy ngẫm ở người đọc, làm thông điệp trở nên ám ảnh, đáng nhớ hơn.
- Qua đó, tác giả vừa cung cấp thông tin, vừa đánh thức ý thức, trách nhiệm của con người với Trái Đất – điều mà thông tin thuần tuý khách quan khó làm được.
- (Tuy nhiên, các yếu tố chủ quan ấy chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không lấn át hay làm sai lệch tính xác thực của thông tin.)
Câu 4. Nhận xét phản ánh đúng tinh thần của đoạn văn bản
Đáp án: B. Lời cảnh báo của Trái Đất về vấn đề môi trường thông qua đại dịch COVID-19.
Giải thích: Toàn đoạn mượn hiện tượng môi trường được cải thiện trong thời gian đại dịch để gửi tới con người một thông điệp – lời cảnh báo về cách chúng ta đang đối xử với Trái Đất; đó cũng chính là tinh thần chung mà nhan đề "thông điệp từ Trái Đất" nêu lên. (Các phương án A, C, D chỉ nói tới một khía cạnh nhỏ hoặc chưa đúng trọng tâm của đoạn.)
Câu 5. "Phải chăng trong mọi đại hoạ đều ngầm ẩn một thông điệp tích cực về đời sống con người?" – Ý kiến của em
- a) Nêu ý kiến: Không thể khẳng định một cách tuyệt đối rằng *mọi* đại hoạ đều ngầm chứa thông điệp tích cực; nhưng nhiều đại hoạ, nếu con người biết nhìn lại, quả thật có thể để lại cho ta những bài học và thông điệp có ý nghĩa.
-
b) Lí giải từ gợi ý của đoạn văn bản: Đại dịch COVID-19 là một thảm hoạ gây ra bao mất mát, đau thương; song chính nó lại giúp con người nhận ra mình đang tàn phá môi trường đến mức nào, và cho thấy thiên nhiên có thể hồi phục nếu ta thay đổi. Như vậy, "thông điệp tích cực" không nằm sẵn trong bản thân tai hoạ, mà nằm ở thái độ và sự thức tỉnh của con người trước tai hoạ ấy.
-
c) Mở rộng – lưu ý: Cần tỉnh táo, không vì thế mà cổ xuý, xem nhẹ hay biết ơn đại hoạ. Giá trị thật sự là ở chỗ con người biết rút ra bài học, biết sống hài hoà, có trách nhiệm hơn với Trái Đất để chủ động phòng tránh thảm hoạ, chứ không phải chờ tai ương xảy ra rồi mới "khoẻ khoắn hơn".
*(Đây là câu nêu ý kiến mở; học sinh có thể trình bày quan điểm khác miễn là lí giải hợp lí, bám vào văn bản.)*
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.