Giải Bài tập 2, câu 2 trang 20 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Đọc lại văn bản Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam (từ Trong ba bài thơ đến cho nhẹ nhõm trong sáng?) trong SGK (tr. 63) và trả lời các câu hỏi:
Tác giả đã làm sáng tỏ nhận xét "Cái hồn, cái thần của cảnh thu là nằm ở trong bầu trời, ở trên trời thu." như thế nào?
(văn bản: Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam (Xuân Diệu))
Gợi ý trả lời
Câu 2. Tác giả làm sáng tỏ nhận xét "Cái hồn, cái thần của cảnh thu là nằm ở trong bầu trời, ở trên trời thu" như thế nào?
Để làm sáng tỏ nhận xét trên, tác giả Xuân Diệu đã đi vào phân tích, so sánh hình ảnh bầu trời thu xuất hiện trong cả ba bài thơ thu của Nguyễn Khuyến (Thu vịnh, Thu điếu, Thu ẩm), từ đó chỉ ra rằng chính bầu trời mới là nơi kết đọng hồn vía, thần thái của mùa thu. Cách triển khai gồm những bước (lí lẽ, bằng chứng) sau:
- a) Dẫn ra hình ảnh bầu trời thu trong từng bài thơ làm bằng chứng: Tác giả trích và đặt cạnh nhau những câu thơ cùng viết về trời thu ở cả ba bài:
- Trong *Thu vịnh*: "Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao".
- Trong *Thu điếu*: "Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt".
- Trong *Thu ẩm*: "Da trời ai nhuộm mà xanh ngắt".
- b) Phát hiện nét chung và phân tích sắc thái riêng: Từ ba câu thơ, tác giả chỉ ra điểm chung là chữ "xanh ngắt" — một màu xanh thuần khiết, đặc trưng, lặp lại ở cả ba bài — để khẳng định màu trời thu chính là "cái thần" của cảnh. Đồng thời, ông phân tích mỗi bài lại có một vẻ riêng: ở *Thu vịnh* là cái xanh cao vời "mấy tầng cao"; ở *Thu điếu* là cái xanh có tầng mây lơ lửng điểm vào; ở *Thu ẩm* là cái xanh gợi lên câu hỏi ngỡ ngàng "ai nhuộm". Nhờ vậy, bầu trời không đơn điệu mà vừa thống nhất vừa biến hóa.
- c) Nêu nhận định khái quát, đi tới kết luận: Trên cơ sở các bằng chứng và phân tích đó, tác giả khẳng định cái đẹp, cái hồn của mùa thu Nguyễn Khuyến tập trung, kết tụ ở bầu trời thu xanh ngắt ấy; các chi tiết cảnh vật khác (ao thu, ngõ trúc, lá vàng...) chỉ góp phần tô điểm, còn "cái hồn, cái thần" của cảnh thu thì nằm trọn ở trên trời thu — qua đó nhận xét ban đầu được chứng minh một cách thuyết phục.
→ Như vậy, tác giả làm sáng tỏ nhận xét bằng cách nêu lí lẽ kết hợp với dẫn chứng thơ cụ thể, phân tích màu "xanh ngắt" của bầu trời trong cả ba bài thơ thu để chỉ ra bầu trời thu chính là nơi kết tụ hồn, thần của cảnh thu.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.