Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài tập 4 trang 28 SBT Ngữ văn 8

Bài 4. Tiếng cười trào phúng trong thơ   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: ÔNG PHỖNG ĐÁ

Ông đứng làm chi đó hỡi ông?
Mà trơ như đá vững như đồng!
Đêm ngày gìn giữ cho ai đó,
Non nước đầy vơi có biết không?

(Nguyễn Khuyến, in trong Tổng tập văn học Việt Nam, tập 14, Đặng Đức Siêu sưu tầm, biên soạn, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2000, tr. 1187)

Đọc bài thơ sau và trả lời các câu hỏi:
1. Bài thơ được sáng tác theo thể thơ nào?
2. Hai thành ngữ trơ như đá, vững như đồng được dùng trong bài thơ có tác dụng gì?
3. Tác giả muốn thể hiện điều gì khi sử dụng đến hai câu hỏi trong một bài thơ ngắn?
4. Tác giả dùng hình tượng ông phỗng đá nhằm châm biếm, đả kích đối tượng nào trong xã hội lúc bấy giờ?

Gợi ý trả lời

1. Thể thơ

Bài thơ *Ông phỗng đá* gồm 4 câu, mỗi câu 7 chữ, gieo vần ở cuối các câu 1, 2, 4 (ông – đồng – không). Vì vậy bài thơ được sáng tác theo thể thất ngôn tứ tuyệt (thất ngôn tứ tuyệt Đường luật).

2. Tác dụng của hai thành ngữ *trơ như đá*, *vững như đồng*

- Hai thành ngữ cùng chỉ sự rắn chắc, bất động, trơ lì, không hề lay chuyển. Khi dùng để tả ông phỗng đá, chúng nhấn mạnh hình ảnh một pho tượng câm lặng, đứng yên một chỗ, vô tri vô giác, dửng dưng, vô cảm trước mọi chuyện xảy ra xung quanh.
- Đặt trong giọng điệu giễu cợt của bài thơ, hai thành ngữ lại mang sắc thái mỉa mai: cái "vững", cái "trơ" ấy không phải là sự kiên định đáng khen mà là sự ù lì, bất lực, vô dụng. Nhờ đó, chúng góp phần tạo nên tiếng cười trào phúng nhẹ nhàng mà sâu cay của tác giả.

3. Tác dụng của việc dùng đến hai câu hỏi trong một bài thơ ngắn

- Bài thơ chỉ có bốn câu nhưng có tới hai câu hỏi tu từ: *"Ông đứng làm chi đó hỡi ông?"* và *"Non nước đầy vơi có biết không?"*. Hai câu hỏi ấy không nhằm tìm câu trả lời mà nhằm chất vấn, giễu cợt đối tượng.
- Qua đó, tác giả vừa tạo giọng điệu mỉa mai, châm biếm sự vô dụng, thờ ơ của ông phỗng đá, vừa kín đáo bộc lộ nỗi niềm trăn trở, day dứt của chính mình trước cảnh "non nước đầy vơi" — tức là trước vận mệnh đất nước đang lúc rối ren, suy vi. Việc dồn hai câu hỏi vào một bài thơ ngắn khiến tiếng cười trào phúng thêm thấm thía và chứa đựng tâm sự yêu nước thầm kín của nhà thơ.

4. Đối tượng bị châm biếm, đả kích qua hình tượng ông phỗng đá

- Mượn hình tượng ông phỗng đá — pho tượng đá chỉ biết đứng trơ ra, bất động, vô cảm — tác giả châm biếm, đả kích tầng lớp quan lại, những kẻ có danh phận, chức vị trong xã hội đương thời nhưng bất tài, vô dụng, chỉ đứng làm vì; họ dửng dưng, thờ ơ, vô trách nhiệm trước cảnh "non nước đầy vơi", tức là trước vận mệnh nguy nan của đất nước.
- Rộng hơn, bài thơ còn phê phán thái độ bàng quan, vô cảm của những con người sống mà như vô tri trước thời cuộc. Qua đó, Nguyễn Khuyến gián tiếp thể hiện tấm lòng yêu nước và nỗi đau thời thế của mình.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.