Giải Bài tập 9 trang 25 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
NGỮ LIỆU: Cái mạnh của người Việt Nam ta là sự cần cù, sáng tạo. Điều đó thật hữu ích trong một nền kinh tế đòi hỏi tinh thần kỉ luật rất cao và thái độ rất nghiêm túc đối với công cụ và quy trình lao động với những máy móc, thiết bị rất tinh vi. Tiếc rằng ngay trong mặt mạnh này của chúng ta cũng lại ẩn chứa những khuyết tật không tương tác chút nào với một nền kinh tế công nghiệp hoá chứ chưa nói tới nền kinh tế tri thức. Người Việt Nam ta cần cù thì cần cù thật, nhưng lại thiếu đức tính tỉ mỉ. Khác với người Nhật vốn cũng nổi tiếng cần cù lại thường rất cẩn trọng trong khâu chuẩn bị công việc, làm cái gì cũng tính toán chi li từ đầu, người Việt Nam ta thường dựa vào tính tháo vát của mình, hành động theo phương châm "nước đến chân hãy nhảy", "liệu cơm gắp mắm". Do còn chịu ảnh hưởng nặng nề của phương thức sản xuất nhỏ và cách sống ở nơi thôn dã vốn thoải mái và thanh thản nên người Việt Nam ta chưa có được thói quen tôn trọng những quy định nghiêm ngặt của công việc là cường độ khẩn trương. Ngay bản tính "sáng tạo" một phần nào đó cũng có mặt trái ở chỗ ta hay loay hoay "cải tiến", làm tắt, không coi trọng nghiêm ngặt quy trình công nghệ. Trong một xã hội công nghiệp và "hậu công nghiệp" những khuyết tật ấy sẽ là những vật cản ghê gớm.
(Vũ Khoan, Chuẩn bị hành trang, in trong Một góc nhìn của trí thức, NXB Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, 2003, tr. 32 – 33)
Đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi:
1. Đoạn văn trên thể hiện quan điểm gì của tác giả?
2. Theo tác giả, đâu là những điểm mạnh của người Việt Nam?
3. Những hạn chế nào của người Việt Nam được tác giả chỉ ra? Những hạn chế đó có ảnh hưởng như thế nào đối với cuộc sống hiện tại?
4. Quan điểm của tác giả có ý nghĩa như thế nào đối với sự phát triển của đất nước trong thời đại mới?
5. Đoạn văn trên được tổ chức theo kiểu nào? Dựa vào đâu em nhận biết điều đó?
Gợi ý trả lời
1. Quan điểm của tác giả thể hiện trong đoạn văn
Tác giả bày tỏ quan điểm: Người Việt Nam ta có những điểm mạnh đáng quý (cần cù, sáng tạo), nhưng ngay trong chính những điểm mạnh ấy lại ẩn chứa những khuyết tật, hạn chế không phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế công nghiệp hóa và nền kinh tế tri thức. Vì vậy, muốn phát triển, chúng ta cần nhìn thẳng vào những mặt yếu để khắc phục, sửa chữa.
2. Những điểm mạnh của người Việt Nam theo tác giả
- Cần cù: chịu khó, chăm chỉ trong lao động.
- Sáng tạo: thông minh, nhanh nhạy, biết tìm tòi, cải tiến.
Tác giả khẳng định những điểm mạnh đó *"thật hữu ích trong một nền kinh tế đòi hỏi tinh thần kỉ luật rất cao và thái độ rất nghiêm túc"*.
3. Những hạn chế được tác giả chỉ ra và ảnh hưởng của chúng
*Những hạn chế:*
- a) Thiếu đức tính tỉ mỉ: không cẩn trọng, chu đáo trong khâu chuẩn bị; làm việc theo lối ứng phó, tùy tiện với phương châm *"nước đến chân hãy nhảy"*, *"liệu cơm gắp mắm"* (khác với người Nhật luôn tính toán chi li từ đầu).
-
b) Chưa có thói quen tôn trọng những quy định nghiêm ngặt của công việc, thiếu cường độ khẩn trương, do còn chịu ảnh hưởng nặng nề của phương thức sản xuất nhỏ và lối sống thôn dã thoải mái, thanh thản.
-
c) Mặt trái của tính "sáng tạo": hay loay hoay "cải tiến", làm tắt, không coi trọng nghiêm ngặt quy trình công nghệ.
*Ảnh hưởng đối với cuộc sống hiện tại:* Trong một xã hội công nghiệp và "hậu công nghiệp" đòi hỏi tính kỉ luật, chính xác, đúng quy trình, những khuyết tật ấy *"sẽ là những vật cản ghê gớm"* — cản trở hiệu quả, chất lượng lao động, kìm hãm sự hội nhập và phát triển của con người cũng như của đất nước. (Liên hệ: làm việc qua loa, chạy theo thành tích, không tuân thủ quy trình dễ dẫn đến sản phẩm kém chất lượng, giảm sức cạnh tranh.)
4. Ý nghĩa quan điểm của tác giả đối với sự phát triển của đất nước trong thời đại mới
- Giúp mỗi người Việt Nam, nhất là thế hệ trẻ, nhận thức đúng, đầy đủ về cả điểm mạnh lẫn điểm yếu của dân tộc mình để *phát huy điểm mạnh, khắc phục điểm yếu*.
- Nhắc nhở phải rèn luyện tính tỉ mỉ, cẩn trọng, kỉ luật, tôn trọng quy trình, thái độ làm việc nghiêm túc, chuyên nghiệp — những phẩm chất cần thiết để thích ứng với nền kinh tế công nghiệp hóa và kinh tế tri thức.
- Thể hiện tinh thần tự phê bình trung thực, thẳng thắn và tầm nhìn xa; là lời cảnh tỉnh thiết thực cho hành trang hội nhập, góp phần đưa đất nước phát triển bền vững trong thời đại mới.
5. Kiểu tổ chức của đoạn văn và dấu hiệu nhận biết
- Kiểu tổ chức: Đoạn văn được tổ chức theo kiểu diễn dịch.
- Dấu hiệu nhận biết:
- *Câu chủ đề* nằm ở đầu đoạn, nêu ý khái quát: *"Cái mạnh của người Việt Nam ta là sự cần cù, sáng tạo"* (đồng thời hé mở ý: trong mặt mạnh ấy cũng ẩn chứa khuyết tật).
- Các câu sau triển khai, làm rõ cho câu chủ đề bằng những lí lẽ và dẫn chứng cụ thể (thiếu tỉ mỉ, không tôn trọng quy trình, mặt trái của sáng tạo…), đi từ ý khái quát đến các ý cụ thể. Trình tự lập luận đó chính là đặc điểm của đoạn văn diễn dịch.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.