Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài tập 5 trang 21 SBT Ngữ văn 8

Bài 3. Lời sông núi   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc văn bản Chiếu dời đô trong SGK (tr. 78 – 79) và trả lời các câu hỏi:

1. Văn bản Chiếu dời đô gồm mấy phần? Nêu nội dung chính của mỗi phần.

2. Tác giả viện dẫn sử sách nói về việc dời đô của các vua đời xưa ở Trung Quốc nhằm mục đích gì?

3. Tác giả đã dùng những lí lẽ, bằng chứng nào để chứng minh kinh đô cũ ở vùng Hoa Lư (Ninh Bình) của hai triều Đinh, Lê không còn phù hợp nữa?

4. Tác giả đã dùng những lí lẽ, bằng chứng nào để khẳng định thành Đại La xứng đáng là nơi đóng đô?

5. Là một văn bản nghị luận, những điều gì tạo nên sức thuyết phục của Chiếu dời đô?
(văn bản: Chiếu dời đô (Lý Công Uẩn) — SGK tr. 78 – 79)

Gợi ý trả lời

Câu 1. Bố cục và nội dung chính mỗi phần

Văn bản *Chiếu dời đô* có thể chia làm ba phần:

a) Phần 1 (từ đầu đến *"không thể không dời đổi"*): Nêu cơ sở, tiền đề của việc dời đô — viện dẫn việc dời đô của các vua đời xưa ở Trung Quốc để khẳng định dời đô là việc làm tất yếu, hợp quy luật.

b) Phần 2 (tiếp đến *"không dời đổi"* / *"muôn đời"*): Soi vào thực tế để chỉ ra rằng hai triều Đinh, Lê cứ đóng đô ở Hoa Lư là không còn phù hợp, đồng thời chứng minh thành Đại La hội đủ mọi điều kiện để trở thành kinh đô mới.

c) Phần 3 (còn lại): Lời tuyên bố, khẳng định ý định dời đô về Đại La và hỏi ý kiến quần thần.

Câu 2. Mục đích viện dẫn sử sách Trung Quốc

Tác giả nhắc đến việc nhà Thương, nhà Chu bên Trung Quốc nhiều lần dời đô (nhà Thương năm lần dời đô, nhà Chu ba lần dời đô) nhằm:

a) Khẳng định việc dời đô là chuyện bình thường, đã từng xảy ra trong lịch sử, được các bậc vua hiền làm theo mệnh trời, thuận lòng dân.

b) Chỉ ra mục đích tốt đẹp của việc dời đô: để mưu toan nghiệp lớn, tính kế lâu dài cho con cháu, khiến vận nước lâu bền, phong tục phồn thịnh.

c) Tạo tiền đề, cơ sở lí lẽ vững chắc (dùng tiền lệ xưa làm chỗ dựa) để từ đó dẫn dắt, thuyết phục người nghe chấp thuận việc dời đô của mình là hợp đạo lí, hợp quy luật.

Câu 3. Lí lẽ, bằng chứng chứng minh Hoa Lư không còn phù hợp

Tác giả phê phán hai triều Đinh, Lê:

a) Lí lẽ: Hai nhà Đinh, Lê *"theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời, không noi theo dấu cũ của Thương, Chu"*, cứ đóng yên đô thành ở Hoa Lư.

b) Bằng chứng (hậu quả thực tế): khiến cho *"triều đại không được lâu bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tổn, muôn vật không được thích nghi"*.

c) Qua đó khẳng định vùng núi Hoa Lư chật hẹp chỉ hợp với thế phòng thủ, không còn thích hợp với một quốc gia đang trên đà phát triển; việc đóng đô ở đó là trái quy luật nên phải dời đổi. (Tác giả bày tỏ cả cảm xúc: *"Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi."*)

Câu 4. Lí lẽ, bằng chứng khẳng định Đại La xứng đáng làm kinh đô

Tác giả nêu hàng loạt lợi thế của thành Đại La:

a) Về lịch sử: nơi đây từng là *kinh đô cũ của Cao Vương (Cao Biền)* — đã có tiền lệ làm nơi đóng đô.

b) Về vị trí địa lí: *"ở vào nơi trung tâm trời đất"*, có thế *"rồng cuộn hổ ngồi"*, *"đúng ngôi nam bắc đông tây"*, lại *"tiện hướng nhìn sông dựa núi"*.

c) Về địa thế, điều kiện tự nhiên: đất đai *"rộng mà bằng phẳng, cao mà thoáng"*, tránh được nạn lụt lội, chật chội; *"muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi"*, dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt.

d) Kết luận: Đại La là *"chốn tụ hội trọng yếu của bốn phương đất nước"*, *"nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời"* — hội đủ mọi điều kiện để phát triển lâu dài.

Câu 5. Những yếu tố tạo nên sức thuyết phục của *Chiếu dời đô*

a) Lí lẽ sắc bén, chặt chẽ, có cơ sở: trình tự lập luận hợp lí — nêu tiền lệ sử sách (xưa) → soi vào thực tế hai triều Đinh, Lê (phê phán) → phân tích lợi thế toàn diện của Đại La (khẳng định) → đi đến quyết định dời đô. Các luận điểm móc nối, dẫn dắt tự nhiên.

b) Bằng chứng xác thực, giàu sức nặng: dẫn chứng lịch sử (Thương, Chu, Cao Vương) và những phân tích cụ thể về địa thế, địa lí Đại La khiến người nghe tin phục.

c) Sự kết hợp hài hòa giữa lí và tình: bên cạnh lí lẽ còn có tình cảm chân thành của nhà vua (*"Trẫm rất đau xót..."*), và câu kết hỏi ý kiến quần thần (*"các khanh nghĩ thế nào?"*) thể hiện tinh thần dân chủ, trân trọng, khiến mệnh lệnh của vua trở nên thấu tình đạt lí, dễ đi vào lòng người.

d) Thể chiếu trang trọng cùng giọng văn vừa uy nghiêm vừa tha thiết, kết hợp với tầm nhìn xa trông rộng và khát vọng xây dựng đất nước hùng cường của Lý Công Uẩn, tất cả tạo nên sức thuyết phục mạnh mẽ cho văn bản.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.