Sách bài tập Ngữ văn 7 Tập hai

Giải Bài tập 5 - 1 trang 4 SBT Ngữ văn 7

Bài 6. Bài học cuộc sống   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: (1) Chớp đông nhay nháy, gà gáy thì mưa.
(2) Nói người chẳng nghĩ đến ta, thử sờ lên gáy xem xa hay gần.
(3) Tháng Tám nắng rám trái bưởi.
(4) Không nước không phân, chuyên cần vô ích.
(5) Cấy thưa thừa thóc, cấy dày cóc được ăn.
(6) Sa chân đỡ lại, sa miệng đỡ không lại.
(Nguyễn Xuân Kính (Chủ biên) – Nguyễn Thuý Loan – Phan Lan Hương – Nguyễn Luân, Kho tàng tục ngữ người Việt (tập 1, tập 2), NXB Văn hoá – Thông tin, Hà Nội, 2002)

Trong các câu tục ngữ trên, câu nào không có các tiếng hiệp vần? Em rút ra nhận xét gì từ điều đó?
Nêu một số dấu hiệu về nội dung và hình thức giúp em nhận biết các câu trên đây là tục ngữ.

Gợi ý trả lời

a) Câu tục ngữ không có các tiếng hiệp vần

Lần lượt xét vần (vần lưng) trong từng câu:

- (1) Chớp đông nhay nháy, gà gáy thì mưa → hiệp vần *áy* (nháy – gáy).
- (2) Nói người chẳng nghĩ đến ta, thử sờ lên gáy xem xa hay gần → hiệp vần *a* (ta – xa).
- (3) Tháng Tám nắng rám trái bưởi → hiệp vần *ám* (Tám – rám).
- (4) Không nước không phân, chuyên cần vô ích → hiệp vần *ân* (phân – cần).
- (5) Cấy thưa thừa thóc, cấy dày cóc được ăn → hiệp vần *óc* (thóc – cóc).
- (6) Sa chân đỡ lại, sa miệng đỡ không lại → chỉ lặp lại tiếng *lại*, không có hai tiếng khác nhau bắt vần với nhau.

→ Câu (6) là câu không có các tiếng hiệp vần.

Nhận xét: Phần lớn tục ngữ có gieo vần (thường là vần lưng) để câu nói dễ nhớ, dễ thuộc, giàu nhạc điệu. Tuy nhiên, vần không phải là dấu hiệu bắt buộc của tục ngữ: vẫn có những câu tục ngữ không gieo vần như câu (6) mà vẫn đúng là tục ngữ. Vần chỉ là một dấu hiệu hình thức thường gặp, không phải tiêu chí quyết định.

b) Một số dấu hiệu nhận biết tục ngữ

*Về nội dung:*
- Là những câu nói dân gian đúc kết kinh nghiệm của nhân dân về thiên nhiên, thời tiết, lao động sản xuất hoặc về con người, xã hội, cách ứng xử (ví dụ: (1), (3) về thời tiết; (4), (5) về trồng trọt; (2), (6) về cách sống, lời ăn tiếng nói).
- Mỗi câu nêu một bài học, lời khuyên có tính khái quát, có thể vận dụng vào nhiều trường hợp.

*Về hình thức:*
- Ngắn gọn, cô đúc, mỗi câu diễn đạt trọn vẹn một ý.
- Thường có vần (nhất là vần lưng), có nhịp cân đối, nhiều câu chia thành hai vế đối xứng nhau (ví dụ: *Cấy thưa thừa thóc / cấy dày cóc được ăn*; *Sa chân đỡ lại / sa miệng đỡ không lại*).
- Lời lẽ giàu hình ảnh, dễ thuộc, dễ nhớ, dễ lưu truyền từ đời này sang đời khác.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.