Sách bài tập Ngữ văn 7 Tập một

Giải Bài 3.6 trang 36 SBT Ngữ văn 7

Bài 5. Màu sắc trăm miền   Gợi ý trả lời

Đề bài

Giải thích nghĩa của từ tắm trong dòng thơ: Ao làng trăng tắm, mây bơi. Chỉ ra sự khác biệt về nghĩa của từ tắm trong ngữ cảnh này với từ tắm trong câu: "Mẹ đang tắm cho bé.".
(văn bản: Gò Me (Hoàng Tố Nguyên))

Gợi ý trả lời

Phân tích từ "tắm" trong câu thơ và so sánh với nghĩa gốc.

a) Nghĩa của từ *tắm* trong dòng thơ "Ao làng trăng tắm, mây bơi":

- Ở đây, nhà thơ miêu tả hình ảnh ánh trăng in bóng, ngập tràn trên mặt ao làng. *Tắm* mang nghĩa: trăng như đang ngâm mình, đắm mình trong làn nước ao, ánh trăng phủ tràn, soi bóng lung linh khắp mặt nước.
- Đây là nghĩa chuyển, được dùng theo phép nhân hoá (ẩn dụ): tác giả gán cho *trăng* một hành động vốn của con người (*tắm*), khiến cảnh vật trở nên sinh động, có hồn — trăng cũng biết "tắm", mây cũng biết "bơi". Cảnh làng quê ban đêm hiện lên nên thơ, gần gũi và tràn đầy sức sống.

b) Nghĩa của từ *tắm* trong câu "Mẹ đang tắm cho bé":

- *Tắm* ở đây là nghĩa gốc: dội nước, kì cọ, làm cho cơ thể sạch sẽ. Đó là một hành động cụ thể, có thật của con người.

c) Sự khác biệt về nghĩa:

| | "Ao làng trăng tắm" | "Mẹ đang tắm cho bé" |
|---|---|---|
| Loại nghĩa | Nghĩa chuyển (ẩn dụ, nhân hoá) | Nghĩa gốc |
| Nội dung | Trăng đắm mình, soi bóng tràn ngập trên mặt nước ao | Dùng nước làm sạch cơ thể |
| Sắc thái | Gợi hình, gợi cảm, giàu chất thơ | Chỉ hành động cụ thể, thông thường |

→ Cùng một từ *tắm* nhưng đặt trong hai ngữ cảnh khác nhau lại mang hai nét nghĩa khác nhau: trong câu thơ là nghĩa chuyển đầy chất thơ (nhân hoá trăng), còn trong câu nói hằng ngày là nghĩa gốc chỉ việc làm sạch thân thể. Đây chính là hiện tượng từ nhiều nghĩa trong tiếng Việt.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.