Giải Bài tập 6, 4 trang 5 SBT Ngữ văn 7
Đề bài
Trong các câu tục ngữ trên, câu nào sử dụng biện pháp tu từ nói quá? Hãy phân tích tác dụng của biện pháp tu từ đó.
Gợi ý trả lời
Xác định biện pháp tu từ nói quá
Trong các câu tục ngữ đã cho, câu sử dụng biện pháp tu từ nói quá (phóng đại) là:
> *"Đêm tháng Năm chưa nằm đã sáng,*
> *Ngày tháng Mười chưa cười đã tối."*
a) Chỉ ra cách nói quá
- "Chưa nằm đã sáng": phóng đại mức độ ngắn của đêm mùa hè (tháng Năm âm lịch) — vừa mới đặt lưng xuống, chưa kịp ngủ thì trời đã sáng.
- "Chưa cười đã tối": phóng đại mức độ ngắn của ngày mùa đông (tháng Mười âm lịch) — chưa kịp cười, chưa làm được bao việc thì trời đã tối.
Trên thực tế, đêm tháng Năm hay ngày tháng Mười không thể ngắn đến mức "chưa nằm", "chưa cười" như vậy. Đây là cách nói cường điệu, phóng đại mức độ, quy mô của sự vật, hiện tượng — đúng đặc điểm của biện pháp nói quá.
b) Phân tích tác dụng
- Nhấn mạnh, gây ấn tượng mạnh về đặc điểm thời gian của hai mùa: mùa hè đêm rất ngắn (ngày dài), mùa đông ngày rất ngắn (đêm dài). Nhờ nói quá, sự chênh lệch ngày – đêm theo mùa hiện lên thật nổi bật và dễ nhớ.
- Đúc kết kinh nghiệm quan sát thiên nhiên của nhân dân lao động một cách sinh động, giúp người nghe ghi nhớ để chủ động sắp xếp công việc, thời gian lao động cho phù hợp với từng mùa.
- Kết hợp với lối nói vần vè, cân đối ("chưa nằm đã sáng" / "chưa cười đã tối"), biện pháp nói quá làm cho câu tục ngữ thêm hàm súc, hóm hỉnh, giàu hình ảnh và dễ thuộc, dễ truyền miệng.
→ Như vậy, nói quá ở đây không nhằm nói sai sự thật mà để tô đậm, khắc sâu đặc điểm của hiện tượng tự nhiên và giá trị kinh nghiệm được gửi gắm trong câu tục ngữ.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.