Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài 4.4 trang 78 SBT Ngữ văn 10

Bài tập 4 — Văn bản Múa rối nước – hiện đại soi bóng tiền nhân   Gợi ý trả lời

Đề bài

Ý tưởng “hiện đại soi bóng tiền nhân” đã được tác giả triển khai qua các thông tin cụ thể sau:
– “Thời nay, thuỷ đình được dựng ngay trong các nhà hát và trong các khu du lịch sinh thái,... với sân khấu là hồ nhân tạo. Khán giả làng đứng ngồi xúm xít quanh ao xem rối. [...] giữa hây hây gió trời còn khán giả phố lại xem rối giữa mát mẻ điều hoà”.
– “Bên cạnh những sinh hoạt biểu diễn hội hè đã thành thông lệ ở nhiều làng xã, trên khắp cả nước có rất nhiều địa điểm tổ chức biểu diễn múa rối nước hấp dẫn khán giả, đặc biệt là các khán giả nhỏ tuổi và người nước ngoài”.
Trong các thông tin nêu trên, người đọc đều nhận ra sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại trong các nỗ lực làm sống lại những giá trị tinh thần từng nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ người Việt. Tác giả dường như cho thấy một vấn đề: nghệ thuật cổ truyền như rối nước muốn có chỗ đứng trong đời sống hôm nay thì bắt buộc phải thích ứng với các điều kiện mới. Tất nhiên, thích ứng thế nào để cho bản sắc không bị phai nhạt lại là câu hỏi còn để ngỏ.
(văn bản: Múa rối nước – hiện đại soi bóng tiền nhân)

Gợi ý trả lời

Câu 4.4. Ý tưởng "hiện đại soi bóng tiền nhân" được tác giả triển khai qua những thông tin cụ thể nào? Qua đó, tác giả muốn đặt ra vấn đề gì?

Nhan đề "Múa rối nước – hiện đại soi bóng tiền nhân" chứa một ý tưởng xuyên suốt: đời sống *hiện đại* của nghệ thuật rối nước vẫn mang trong nó hình bóng, cốt cách của *tiền nhân* (truyền thống cha ông). Ý tưởng ấy không được nói trừu tượng mà được tác giả cụ thể hoá bằng những thông tin (chi tiết, dẫn chứng) sau:

a) Thông tin về không gian và cách thức biểu diễn: truyền thống được "dời" vào môi trường hiện đại.

- Dẫn chứng: *"Thời nay, thuỷ đình được dựng ngay trong các nhà hát và trong các khu du lịch sinh thái,... với sân khấu là hồ nhân tạo. Khán giả làng đứng ngồi xúm xít quanh ao xem rối. [...] giữa hây hây gió trời còn khán giả phố lại xem rối giữa mát mẻ điều hoà".*
- Phân tích: Tác giả đặt cạnh nhau hai hình ảnh đối sánh:
- *Tiền nhân* – truyền thống: thuỷ đình bên ao làng, khán giả làng "đứng ngồi xúm xít", xem rối "giữa hây hây gió trời" (không gian dân dã, cộng đồng, gắn với thiên nhiên và hội làng).
- *Hiện đại*: thuỷ đình dựng trong nhà hát, khu du lịch sinh thái, sân khấu là hồ nhân tạo, khán giả phố xem "giữa mát mẻ điều hoà" (không gian được dàn dựng, phục vụ thưởng thức và du lịch).
- Chính sự *soi chiếu* giữa hai khung cảnh ấy làm bật ý "hiện đại soi bóng tiền nhân": hình thức trình diễn đã thay đổi cho hợp thời, nhưng cái lõi – nghệ thuật rối nước của cha ông – vẫn được giữ và tiếp nối.

b) Thông tin về sự lan toả, phổ biến của rối nước trong đời sống đương đại.

- Dẫn chứng: *"Bên cạnh những sinh hoạt biểu diễn hội hè đã thành thông lệ ở nhiều làng xã, trên khắp cả nước có rất nhiều địa điểm tổ chức biểu diễn múa rối nước hấp dẫn khán giả, đặc biệt là các khán giả nhỏ tuổi và người nước ngoài".*
- Phân tích: Thông tin này cho thấy rối nước đồng thời tồn tại ở *hai dòng chảy*:
- Dòng *truyền thống*: "sinh hoạt biểu diễn hội hè đã thành thông lệ ở nhiều làng xã" – gắn với phong tục, lễ hội lâu đời.
- Dòng *hiện đại*: "rất nhiều địa điểm" trên cả nước biểu diễn chuyên nghiệp, thu hút "khán giả nhỏ tuổi" (thế hệ mới) và "người nước ngoài" (quảng bá văn hoá dân tộc ra thế giới).
- Việc di sản của tiền nhân vẫn hấp dẫn công chúng mới chính là bằng chứng sống động cho sức sống của truyền thống trong hiện tại.

c) Nhận xét chung – điều người đọc nhận ra và vấn đề tác giả gợi mở.

- Qua cả hai thông tin trên, người đọc đều nhận ra sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại trong những nỗ lực làm sống lại các giá trị tinh thần từng nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ người Việt. "Hiện đại" (nhà hát, hồ nhân tạo, điều hoà, du lịch) không phủ nhận mà làm nổi "bóng" của "tiền nhân" (ao làng, hội hè, nghệ thuật cổ truyền).
- Từ đó, tác giả gợi ra một vấn đề mang tính thời sự văn hoá: nghệ thuật cổ truyền như rối nước muốn có chỗ đứng trong đời sống hôm nay thì bắt buộc phải thích ứng với các điều kiện mới (không gian, công nghệ, nhu cầu thưởng thức, du lịch).
- Đồng thời, tác giả để lại một câu hỏi còn bỏ ngỏ: thích ứng *thế nào* để bản sắc không bị phai nhạt. Đây là băn khoăn có tính cảnh tỉnh, buộc người đọc suy nghĩ về ranh giới giữa đổi mới để tồn tại và đánh mất chính mình.

Nhận xét về cách triển khai của tác giả: tác giả triển khai ý tưởng chủ yếu bằng thao tác *đối sánh* (xưa – nay, làng – phố) và *nêu dẫn chứng cụ thể* về không gian, cách thức, mức độ phổ biến của rối nước, nhờ đó ý tưởng khái quát "hiện đại soi bóng tiền nhân" trở nên rõ ràng, thuyết phục và giàu sức gợi.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.