Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài tập 1 trang 70 SBT Ngữ văn 10

Viết (Bài 1. Sức hấp dẫn của truyện kể)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Để đặt câu hỏi cho một trong các đề tài nghiên cứu, có thể áp dụng một số kĩ thuật, ví dụ: 5W1H, kĩ thuật đặt câu hỏi Xô-cờ-rát (Socrates), kĩ thuật 6 chiếc mũ của tư duy. Chẳng hạn:

– Với đề tài Hình thức kể khan của người Ê- đê, có thể đặt các câu hỏi:
+ Khan nghĩa là gì?
+ Ai là người kể? Kể cho ai nghe? Người kể và người nghe có mối quan hệ như thế nào với nhau?
+ Người Ê-đê thường kể khan khi nào? Ở đâu? Như thế nào?
+ Kể khan có vai trò gì trong đời sống của người Ê-đê?
+ Kể khan của người Ê-đê có gì khác với các diễn xướng sử thi của các dân tộc khác?

– Với đề tài Các địa danh trong sử thi "I-li-át" của Hô-me-rơ trên bản đồ thế giới đương đại, có thể đặt các câu hỏi, ví dụ:
+ Liệu những địa danh được nhắc tới trong sử thi I-li-át là có thực hay hư cấu?
+ Liệu có thể tìm thấy dấu vết của những địa danh này trên bản đồ thế giới không? Nếu có thì hiện nay chúng nằm ở những khu vực nào?
+ Bằng chứng nào cho thấy những địa danh đó thực sự tồn tại?

Bằng cách tương tự, bạn cũng có thể đặt câu hỏi cho những đề tài còn lại.

Gợi ý trả lời

Bài tập 1 (trang 71) – Đặt câu hỏi cho đề tài nghiên cứu

Bài tập yêu cầu vận dụng các kĩ thuật đặt câu hỏi (5W1H; kĩ thuật Xô-cờ-rát; 6 chiếc mũ tư duy) để nêu câu hỏi cho những đề tài nghiên cứu còn lại thuộc chủ đề *Sức hấp dẫn của truyện kể* (thần thoại, sử thi, truyện cổ…). Dưới đây là một số đề tài tham khảo và hệ thống câu hỏi đi kèm.

a) Đề tài: Hình tượng người anh hùng trong sử thi Tây Nguyên (Đăm Săn)

Vận dụng kĩ thuật 5W1H (What – Who – When – Where – Why – How):

- *What*: Người anh hùng sử thi là kiểu nhân vật như thế nào? Đăm Săn tiêu biểu cho những phẩm chất gì của cộng đồng?
- *Who*: Ai là người sáng tạo và lưu truyền hình tượng ấy? Hình tượng được xây dựng để đại diện cho ai?
- *When – Where*: Hình tượng ra đời trong hoàn cảnh lịch sử – xã hội nào, gắn với không gian văn hoá nào của người Ê-đê?
- *Why*: Vì sao cộng đồng cần đến một hình tượng anh hùng như vậy?
- *How*: Tác giả dân gian khắc hoạ người anh hùng bằng những thủ pháp nghệ thuật nào (phóng đại, so sánh trùng điệp, giọng điệu ngợi ca…)?

b) Đề tài: Vai trò của yếu tố kì ảo trong thần thoại

Vận dụng kĩ thuật đặt câu hỏi Xô-cờ-rát (truy vấn từng bước để làm rõ bản chất vấn đề):

- Yếu tố kì ảo trong thần thoại là gì? Nó khác gì với yếu tố kì ảo trong truyện cổ tích hay truyền thuyết?
- Nếu loại bỏ yếu tố kì ảo thì thần thoại có còn là thần thoại nữa không? Vì sao?
- Yếu tố kì ảo phản ánh điều gì trong nhận thức của người xưa về thế giới?
- Có thể coi yếu tố kì ảo chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng thuần tuý được không, hay nó còn mang ý nghĩa giải thích và gửi gắm khát vọng của con người?

c) Đề tài: Sức hấp dẫn của cốt truyện trong truyện kể dân gian

Vận dụng kĩ thuật 6 chiếc mũ tư duy (mỗi chiếc mũ ứng với một hướng đặt câu hỏi):

- Mũ trắng (thông tin, dữ kiện): Cốt truyện của truyện kể dân gian thường gồm những thành phần nào? Có bao nhiêu kiểu cốt truyện phổ biến?
- Mũ đỏ (cảm xúc): Chi tiết, tình huống nào trong cốt truyện gây ấn tượng, xúc động mạnh nhất với người đọc, người nghe?
- Mũ đen (phê phán, hạn chế): Những cách xây dựng cốt truyện nào dễ trở nên sơ lược, công thức, giảm sức hấp dẫn?
- Mũ vàng (giá trị, điểm mạnh): Điều gì làm nên sức hút lâu bền của những cốt truyện ấy qua nhiều thế hệ?
- Mũ xanh lá (sáng tạo): Có thể làm mới, kể lại những cốt truyện cũ bằng những cách nào?
- Mũ xanh dương (tổng hợp, định hướng): Từ việc tìm hiểu trên, có thể rút ra những bài học gì về nghệ thuật kể chuyện?

Lưu ý khi vận dụng: Dù dùng kĩ thuật nào, các câu hỏi cũng cần bám sát đề tài, đi từ câu hỏi chung đến câu hỏi cụ thể, bảo đảm vừa làm rõ *bản chất* vấn đề (nó là gì, vì sao), vừa gợi mở hướng *tìm kiếm tư liệu* và *đánh giá* (bằng chứng ở đâu, có ý nghĩa gì). Có thể phối hợp nhiều kĩ thuật cho cùng một đề tài để hệ thống câu hỏi phong phú, nhiều chiều hơn.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.