Giải Bài 7 trang 23 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Tìm hiểu về ảnh hưởng của sử thi Ra-ma-ya-na trong văn hoá Ấn Độ và các quốc gia khác trên thế giới. Theo bạn, vì sao sử thi Ra-ma-ya-na lại có ảnh hưởng như vậy?
(văn bản: Ra-ma buộc tội (trích sử thi Ra-ma-ya-na của Van-mi-ki))
Gợi ý trả lời
Tìm hiểu về ảnh hưởng của sử thi Ra-ma-ya-na và lí giải nguyên nhân
a) Ảnh hưởng của sử thi Ra-ma-ya-na trong văn hoá Ấn Độ
- Ra-ma-ya-na (cùng với Ma-ha-bha-ra-ta) là một trong hai bộ sử thi vĩ đại, được xem là "bộ bách khoa toàn thư" về đời sống tinh thần của người Ấn Độ cổ đại. Tác phẩm thấm sâu vào tâm thức dân tộc đến mức người Ấn Độ xưa có câu: "Chừng nào sông chưa cạn, núi chưa mòn thì Ra-ma-ya-na còn làm say mê lòng người và cứu họ ra khỏi vòng tội lỗi."
- Các nhân vật trở thành biểu tượng đạo lí, chuẩn mực nhân cách: Ra-ma là mẫu mực của người anh hùng trọng danh dự, bổn phận; Xi-ta là biểu tượng của người phụ nữ đức hạnh, thuỷ chung, trong sáng.
- Tác phẩm nuôi dưỡng đời sống tôn giáo (gắn với Ấn Độ giáo, Ra-ma được tôn thờ như hoá thân của thần Vi-snu), đời sống lễ hội (lễ hội Đi-va-li, Đa-sê-ra tái hiện chiến thắng của Ra-ma), hội hoạ, điêu khắc, kịch, múa dân gian.
b) Ảnh hưởng của Ra-ma-ya-na ở các quốc gia khác
- Sử thi lan toả mạnh mẽ ra khu vực Đông Nam Á, được tiếp nhận và bản địa hoá thành những phiên bản riêng: Ra-ma-kiên (Thái Lan), Ra-ma-ya-na của In-đô-nê-xi-a và Ma-lai-xi-a (biểu diễn qua nghệ thuật múa rối bóng Wayang), Riêm Kê (Cam-pu-chia), Phạ Lắc Phạ Lam (Lào)…
- Hình tượng Ra-ma, Xi-ta, Ha-nu-man xuất hiện phổ biến trong kiến trúc, điêu khắc đền tháp (như Ăng-co ở Cam-pu-chia, Pram-ba-nan ở In-đô-nê-xi-a), trong nghệ thuật sân khấu, múa, hội hoạ của nhiều dân tộc.
- Ở Việt Nam, câu chuyện và các mô-típ của Ra-ma-ya-na cũng để lại dấu ấn trong văn hoá Chăm.
c) Vì sao sử thi Ra-ma-ya-na lại có ảnh hưởng sâu rộng như vậy?
- Giá trị nhân văn và đạo lí phổ quát: tác phẩm đề cao những phẩm chất mà con người ở mọi thời đại, mọi dân tộc đều trân trọng — danh dự, bổn phận, lòng chung thuỷ, đức hi sinh, tinh thần chính nghĩa chiến thắng cái ác. Những giá trị ấy vượt qua ranh giới không gian và thời gian nên dễ được tiếp nhận.
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật và cốt truyện hấp dẫn: các nhân vật được khắc hoạ với đời sống nội tâm phong phú, giằng xé giữa tình cảm và bổn phận (như tâm trạng Ra-ma trong đoạn "Ra-ma buộc tội"); cốt truyện li kì, giàu kịch tính, kết hợp yếu tố thần kì nên có sức lôi cuốn mạnh mẽ.
- Gắn bó mật thiết với tôn giáo và tín ngưỡng: vì gắn với Ấn Độ giáo và được tôn thờ, tác phẩm được lưu truyền, bảo tồn qua lễ hội, nghi lễ, nghệ thuật từ đời này sang đời khác.
- Khả năng thích ứng, bản địa hoá: khi lan sang các quốc gia khác, câu chuyện được cải biến cho phù hợp với văn hoá, tín ngưỡng bản địa, nhờ đó "bén rễ" và sống lâu bền trong đời sống tinh thần của nhiều dân tộc.
*(Có thể trình bày quan điểm cá nhân: theo em, nguyên nhân cốt lõi khiến sử thi có sức ảnh hưởng lớn là ở vẻ đẹp của những giá trị nhân văn mang tính nhân loại mà tác phẩm gửi gắm.)*
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.