Giải Bài 2 trang 17 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Vẽ sơ đồ tóm tắt những thông tin chính được trình bày trong đoạn trích.
(văn bản: Từ điển yêu thích bầu trời và các vì sao – Trịnh Xuân Thuận)
Gợi ý trả lời
Cách làm: Đoạn trích thuộc kiểu văn bản thông tin, trình bày tri thức khoa học về nguồn gốc và sự tiến hóa của vũ trụ. Để vẽ sơ đồ tóm tắt, ta xác định *thông tin trung tâm* (đối tượng chính) rồi tỏa ra các *nhánh thông tin* theo trình tự thời gian/logic mà tác giả triển khai, mỗi nhánh gắn với một ý chính và các chi tiết cụ thể.
a) Thông tin trung tâm của đoạn trích
Nguồn gốc và quá trình hình thành, tiến hóa của vũ trụ (theo lí thuyết Big Bang).
b) Sơ đồ tóm tắt những thông tin chính
```
┌─────────────────────────────────────────┐
│ VŨ TRỤ: NGUỒN GỐC & SỰ TIẾN HÓA │
│ (lí thuyết Big Bang) │
└─────────────────────────────────────────┘
│
┌───────────────────┬──────────────┼───────────────┬────────────────────┐
│ │ │ │ │
┌──┴───────┐ ┌───────┴──────┐ ┌────┴───────┐ ┌─────┴────────┐ ┌────────┴────────┐
│ 1. KHỞI │ │ 2. VŨ TRỤ │ │ 3. SỰ │ │ 4. HÌNH │ │ 5. Ý NGHĨA / │
│ ĐẦU │ │ GIÃN NỞ │ │ NGUỘI ĐI │ │ THÀNH VẬT │ │ CON NGƯỜI & │
│ (Big │ │ & LẠNH DẦN │ │ → VẬT CHẤT │ │ THỂ VŨ TRỤ │ │ VŨ TRỤ │
│ Bang) │ │ │ │ │ │ │ │ │
└──────────┘ └──────────────┘ └────────────┘ └──────────────┘ └─────────────────┘
│ │ │ │ │
• Vũ trụ • Sau vụ nổ, • Khi nhiệt • Vật chất tụ • Con người ra
bắt đầu từ vũ trụ độ hạ thấp, tập dần thành đời từ chính
một "điểm" không ngừng các hạt cơ các thiên hà, vật chất của
cực nhỏ, giãn nở, kích bản kết hợp, các ngôi sao, vũ trụ → con
cực nóng, thước tăng tạo nên hành tinh… người là một
cực đặc. lên liên tục. nguyên tử (Mặt Trời, Trái phần của vũ trụ.
• Một vụ nổ • Càng giãn nở (hydro, heli). Đất…). • Khơi gợi tình
lớn xảy ra vũ trụ càng • Vật chất đầu yêu, niềm say mê
cách đây nguội đi và tiên của vũ khám phá bầu
khoảng loãng dần. trụ được hình trời, các vì sao.
~14 tỉ năm. thành.
```
c) Diễn giải mạch thông tin của sơ đồ
Sơ đồ tổ chức theo trình tự thời gian – nhân quả: từ thời điểm khởi đầu (Big Bang) → vũ trụ giãn nở → nguội lạnh dần → vật chất kết hợp hình thành nguyên tử rồi đến các thiên thể → cuối cùng là mối liên hệ giữa con người với vũ trụ. Cách sắp xếp này giúp thấy rõ logic triển khai thông tin của tác giả: mỗi giai đoạn là hệ quả của giai đoạn trước, làm nổi bật sự kì diệu và tính thống nhất của vũ trụ.
*Lưu ý:* Nội dung các nhánh có thể điều chỉnh/bổ sung chi tiết cho khớp chính xác với bản in đoạn trích trong SBT, nhưng cần giữ đúng 5 ý chính và trình tự: khởi đầu → giãn nở → nguội lạnh → hình thành vật thể → con người & vũ trụ.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.