Giải Bài 2.6 trang 19 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Phân tích không gian nghệ thuật trong đoạn trích. Cách tổ chức không gian đó cho bạn biết điều gì về quan niệm vũ trụ của người Ê-đê?
(văn bản: Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời (sử thi Đăm Săn), SGK Ngữ văn 10, tập một)
Gợi ý trả lời
Phân tích không gian nghệ thuật trong đoạn trích *Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời* và quan niệm vũ trụ của người Ê-đê
a) Các tầng không gian được tổ chức trong đoạn trích
Không gian trong đoạn trích không phải là một không gian đơn nhất mà được tổ chức thành nhiều tầng, nhiều cõi nối tiếp nhau theo hành trình của Đăm Săn:
- *Không gian trần thế – buôn làng:* Nơi Đăm Săn xuất phát, gắn với cuộc sống con người, với nhà dài, với tôi tớ, voi ngựa. Đây là không gian quen thuộc, là điểm tựa của người anh hùng.
- *Không gian đường đi – rừng rậm:* Hành trình đi bắt Nữ Thần Mặt Trời phải băng qua rừng le, rừng lau bạt ngàn, qua những vùng đất xa lạ, hiểm trở. Đây là không gian chuyển tiếp, mang tính thử thách.
- *Không gian của thần linh – nhà của Nữ Thần Mặt Trời:* Một cõi khác, rực rỡ, uy nghi, tràn ngập ánh sáng, nơi con người (dù là anh hùng) cũng chỉ là khách lạ, không thể cưỡng lại quy luật của thần.
- *Không gian của sự tiêu vong – Rừng Sáp Đen (đất bùn lầy):* Nơi Đăm Săn và ngựa bị lún xuống, bị Mặt Trời thiêu đốt và chết. Đây là không gian của cái chết, của giới hạn cuối cùng.
b) Cách tổ chức không gian: theo chiều ngang và chiều dọc, có tính kì vĩ, phóng đại
- Không gian được mở ra theo *chiều ngang* (hành trình đi xa dần khỏi buôn làng, vượt rừng núi mênh mông) và theo *chiều dọc* (từ cõi trần thế của con người vươn lên cõi của Nữ Thần Mặt Trời – cõi trời).
- Không gian mang tầm vóc *vũ trụ, kì vĩ, rộng lớn*: những cánh rừng bạt ngàn, đường đi dằng dặc, nhà của Nữ Thần chói lọi ánh sáng. Thủ pháp *phóng đại* và so sánh trùng điệp (đặc trưng của sử thi) làm cho mỗi không gian đều lớn lao, phi thường, tương xứng với tầm vóc người anh hùng.
- Các không gian được sắp xếp theo trình tự hành trình, tạo nên một thế giới nhiều tầng bậc: *cõi người – cõi tự nhiên hoang dã – cõi thần.*
c) Ý nghĩa: quan niệm vũ trụ của người Ê-đê
Cách tổ chức không gian nhiều tầng, nhiều cõi ấy cho thấy quan niệm của người Ê-đê về vũ trụ:
- *Vũ trụ được hình dung thành nhiều cõi, nhiều tầng tồn tại song song và thông với nhau:* cõi trần thế của con người, cõi tự nhiên và cõi thần linh. Con người có thể đi lại, vươn tới các cõi khác, nghĩa là ranh giới giữa người và thần chưa tách biệt tuyệt đối – đây là đặc điểm của tư duy thần thoại, sử thi nguyên thủy.
- *Con người và vũ trụ có mối liên hệ gắn bó:* khát vọng của người anh hùng (chinh phục thiên nhiên, vươn tới Nữ Thần Mặt Trời) chính là khát vọng chinh phục, lí giải và hòa nhập với vũ trụ của cả cộng đồng.
- Đồng thời, kết cục Đăm Săn chết ở Rừng Sáp Đen cho thấy người Ê-đê nhận thức được *giới hạn của con người trước những quy luật, sức mạnh lớn lao của tự nhiên và vũ trụ* (Mặt Trời – Nữ Thần). Con người khát khao vươn lên ngang tầm vũ trụ nhưng vẫn phải tuân theo trật tự, quy luật của vũ trụ ấy.
→ Như vậy, không gian nghệ thuật kì vĩ, nhiều tầng bậc vừa tôn vinh tầm vóc lớn lao và khát vọng chinh phục của người anh hùng, vừa phản ánh quan niệm của người Ê-đê về một vũ trụ rộng lớn, nhiều cõi, trong đó con người gắn bó mật thiết với tự nhiên nhưng cũng ý thức được giới hạn của mình trước sức mạnh của vũ trụ.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.