Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài 7 trang 17 SBT Ngữ văn 10

Bài 3. Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận   Gợi ý trả lời

Đề bài

Phân tích quyền hạn và chức năng của người đọc trong mối quan hệ với tác phẩm văn học.

Gợi ý trả lời

Phân tích quyền hạn và chức năng của người đọc trong mối quan hệ với tác phẩm văn học

*Mở đầu:* Tác phẩm văn học chỉ thực sự tồn tại trọn vẹn khi có người đọc. Mối quan hệ giữa người đọc và tác phẩm là mối quan hệ hai chiều: nhà văn sáng tạo ra văn bản, còn người đọc tiếp nhận, "đồng sáng tạo" để văn bản trở thành tác phẩm sống động. Từ đó, có thể phân tích vai trò của người đọc trên hai phương diện: *quyền hạn* (những gì người đọc được phép làm) và *chức năng* (những gì người đọc đảm nhiệm, đóng góp).

a) Quyền hạn của người đọc

- Quyền được tự do tiếp nhận và cắt nghĩa tác phẩm. Tác phẩm văn học là một "kết cấu mời gọi", chứa nhiều khoảng trống, chỗ chưa nói hết. Người đọc có quyền vận dụng vốn sống, vốn văn hóa và trải nghiệm riêng của mình để lấp đầy những khoảng trống ấy, hiểu và lí giải tác phẩm theo cách của mình.
- Quyền đồng cảm, đối thoại và cả phản biện với tác giả. Người đọc không thụ động tiếp nhận một chiều mà có thể tán thành, chia sẻ, đồng thời cũng có quyền hoài nghi, tranh luận, bày tỏ quan điểm khác với tác giả. Nhờ vậy, việc đọc trở thành một cuộc đối thoại bình đẳng.
- Quyền tạo ra những nghĩa mới cho tác phẩm. Mỗi thời đại, mỗi người đọc có thể phát hiện ở cùng một tác phẩm những ý nghĩa mới mà chính nhà văn có khi cũng không ngờ tới. Đây là lí do một kiệt tác có "sức sống" lâu bền, được đọc lại và hiểu lại qua nhiều thế hệ.

b) Chức năng của người đọc

- Hoàn tất quá trình sáng tạo, biến văn bản thành tác phẩm. Khi rời tay nhà văn, văn bản mới chỉ là những con chữ im lặng. Chính hoạt động đọc đã "làm sống dậy" hình tượng, cảm xúc, tư tưởng trong đó. Người đọc vì thế được xem là người "đồng sáng tạo": tác phẩm được sinh ra lần thứ hai trong tâm trí người đọc.
- Là nơi tiếp nhận và lan tỏa giá trị của tác phẩm. Người đọc thẩm định, chọn lọc, gìn giữ và truyền bá những giá trị tư tưởng, thẩm mĩ của tác phẩm trong đời sống; quyết định tác phẩm có được sống lâu dài hay bị lãng quên.
- Tự bồi đắp, hoàn thiện bản thân qua việc đọc. Trong khi làm sống lại tác phẩm, người đọc cũng được tác phẩm tác động trở lại: mở rộng hiểu biết, nuôi dưỡng tình cảm, rèn luyện khả năng đồng cảm và nhận thức về con người, cuộc đời.

c) Mối quan hệ thống nhất giữa quyền hạn và chức năng

Hai phương diện trên gắn bó chặt chẽ: *vì* tác phẩm cần người đọc để tồn tại và tỏa sáng (chức năng) *nên* người đọc được trao quyền tự do tiếp nhận, cắt nghĩa (quyền hạn); và chính nhờ thực hiện quyền ấy một cách tích cực, người đọc mới làm tròn vai trò đồng sáng tạo của mình. Tuy nhiên, quyền tự do của người đọc không phải là tùy tiện: sự cắt nghĩa phải dựa trên văn bản, tôn trọng dụng ý nghệ thuật và "tín hiệu" mà nhà văn gửi gắm, nếu không sẽ rơi vào suy diễn, xuyên tạc tác phẩm.

*Kết luận:* Người đọc vừa có quyền tự do tiếp nhận, đồng cảm, đối thoại và sáng tạo nghĩa mới, vừa đảm nhiệm chức năng hoàn tất, nuôi dưỡng và lan tỏa sự sống của tác phẩm văn học. Mối quan hệ giữa người đọc và tác phẩm là mối quan hệ cộng sinh: tác phẩm làm giàu cho người đọc, còn người đọc làm cho tác phẩm thực sự sống.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.