Giải Bài tập 7 trang 16 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
NGỮ LIỆU: Tác phẩm văn học và đọc văn học thật là một hiện tượng diệu kì. Theo các nhà khoa học quan sát, khi chưa đọc, văn bản in chỉ là một vật, một khách thể, nhưng khi đã đọc thì dần dần khách thể đó biến mất, sách vẫn còn đó nhưng đồng thời lại "biến mất" để nhường chỗ cho thế giới hình tượng, sách từ bên ngoài chuyển vào trong nội tâm người đọc, người đọc hoá thân vào nhân vật trong sách. Tại sao khi đọc sách ta bỗng toàn tâm toàn ý suy nghĩ vào những điều chưa bao giờ nghĩ tới? Hoá ra ta suy nghĩ bằng những ngôn từ, hình tượng của nhà văn, còn nhà văn thì phát biểu bằng tâm hồn, trí tuệ của ta! Cho nên tuy biết rõ tác phẩm là của nhà văn mà ta vẫn thấy có toàn quyền giải thích, hứng thú giải thích và khi nói là ta giải thích, ta ấy đâu phải là chính ta! Nhà văn chiếm chỗ trong tâm trí ta, còn ta thì chiếm tác phẩm của họ! Cho nên tác phẩm văn học là một sản phẩm lạ lùng, nó gần như xoá bỏ ranh giới giữa ta và tác giả. Người đọc không phải "đệm", mà đã "chơi" tác phẩm trên bản nhạc của nhà văn, do vậy tuỳ theo người "chơi" mà tác phẩm có sự khác nhau.
(Trần Đình Sử, Đọc văn học văn, NXB Giáo dục, 2001, tr. 6 – 7)
Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi:
1. Xác định câu chủ đề của đoạn trích. Vì sao bạn xác định như vậy?
2. Theo những gì được tác giả dẫn giải, sự "diệu kì" của tác phẩm văn học và hoạt động đọc văn học thể hiện ở những điểm nào?
3. Dựa vào những trải nghiệm của mình khi đọc văn học, hãy bày tỏ ý kiến về nhận định sau: "Nhà văn chiếm chỗ trong tâm trí ta, còn ta thì chiếm tác phẩm của họ!".
4. Hãy viết thêm từ 1 – 2 câu triển khai ý "tuỳ theo người "chơi" mà tác phẩm có sự khác nhau" được nêu ở cuối đoạn trích.
Gợi ý trả lời
## Câu 1. Xác định câu chủ đề của đoạn trích
Câu chủ đề: *"Tác phẩm văn học và đọc văn học thật là một hiện tượng diệu kì."* (câu mở đầu đoạn trích).
Lí do xác định như vậy:
a) Câu này nêu lên luận điểm bao trùm, khái quát nhất của cả đoạn: khẳng định tính chất "diệu kì" của tác phẩm văn học và hoạt động đọc văn học.
b) Tất cả các câu còn lại trong đoạn đều có nhiệm vụ lí giải, chứng minh, triển khai cho ý "diệu kì" ấy: nào là khách thể "biến mất" nhường chỗ cho thế giới hình tượng, nào là người đọc hoá thân vào nhân vật, nào là sự xoá nhoà ranh giới giữa người đọc và tác giả… Đây chính là quan hệ giữa câu chủ đề (nêu ý) và các câu triển khai (làm rõ ý).
c) Câu đứng ở đầu đoạn, giữ vai trò định hướng cho mạch lập luận đi theo lối diễn dịch (nêu ý chung trước, cụ thể hoá sau).
## Câu 2. Sự "diệu kì" thể hiện ở những điểm nào
Theo cách dẫn giải của tác giả, sự "diệu kì" thể hiện ở các điểm:
a) Sự "biến mất" kì lạ của văn bản: khi chưa đọc, cuốn sách chỉ là một vật, một khách thể vô tri; nhưng khi đã đọc thì khách thể ấy dần "biến mất" để nhường chỗ cho một thế giới hình tượng sống động trong nội tâm người đọc (sách vẫn còn đó mà như không còn nữa).
b) Sự hoá thân và chuyển hoá hai chiều: sách từ bên ngoài chuyển vào trong tâm hồn người đọc, người đọc hoá thân vào nhân vật; ta suy nghĩ bằng ngôn từ, hình tượng của nhà văn, còn nhà văn lại phát biểu bằng chính tâm hồn, trí tuệ của ta.
c) Sự xoá nhoà ranh giới giữa người đọc và tác giả: tuy biết tác phẩm là của nhà văn mà người đọc vẫn thấy mình có "toàn quyền" và hứng thú giải thích; "nhà văn chiếm chỗ trong tâm trí ta, còn ta thì chiếm tác phẩm của họ" — tác phẩm trở thành sản phẩm "lạ lùng" gần như xoá bỏ ranh giới giữa ta và tác giả.
d) Vai trò sáng tạo, chủ động của người đọc: người đọc không chỉ thụ động "đệm" theo mà thực sự "chơi" tác phẩm trên bản nhạc của nhà văn; vì thế tuỳ theo mỗi người "chơi" mà tác phẩm lại hiện ra khác nhau, sinh động và phong phú khác nhau.
## Câu 3. Bày tỏ ý kiến về nhận định *"Nhà văn chiếm chỗ trong tâm trí ta, còn ta thì chiếm tác phẩm của họ!"*
(Trình bày theo trải nghiệm đọc của bản thân — gợi ý một hướng viết)
a) Nêu ý kiến: Tôi hoàn toàn đồng tình với nhận định của tác giả. Câu nói diễn tả thật tinh tế mối quan hệ "cho" và "nhận" kì lạ giữa nhà văn và người đọc trong quá trình tiếp nhận văn học.
b) "Nhà văn chiếm chỗ trong tâm trí ta": khi đọc một tác phẩm hay, những hình tượng, câu chữ, tư tưởng của nhà văn như ở lại, chiếm lĩnh tâm hồn ta. Chẳng hạn khi đọc *Truyện Kiều*, hình ảnh và nỗi đau của nàng Kiều cứ ám ảnh, khiến ta suy nghĩ, trăn trở theo cách nghĩ, cách cảm mà Nguyễn Du gợi ra — ta đã mượn ngôn từ và hình tượng của nhà văn để suy nghĩ.
c) "Ta thì chiếm tác phẩm của họ": nhưng đồng thời, bằng vốn sống và trải nghiệm riêng, mỗi người đọc lại tự mình cắt nghĩa, bồi đắp thêm ý nghĩa cho tác phẩm; tác phẩm khi ấy như thuộc về ta, trở thành của riêng ta. Cùng một câu thơ, mỗi lần đọc ở một lứa tuổi, một tâm trạng, tôi lại thấy một ý nghĩa mới — đó là lúc tôi "chiếm" lấy tác phẩm.
d) Đánh giá: Nhận định cho thấy đọc văn là một hoạt động đồng sáng tạo: tác phẩm chỉ thực sự sống khi có người đọc, và người đọc cũng được tác phẩm bồi đắp tâm hồn. Đây chính là vẻ "diệu kì" của văn học.
## Câu 4. Viết thêm 1 – 2 câu triển khai ý *"tuỳ theo người "chơi" mà tác phẩm có sự khác nhau"*
(Gợi ý một đoạn viết thêm 1 – 2 câu)
> Mỗi người đọc đến với tác phẩm bằng một vốn sống, một tâm trạng và một tầm hiểu biết riêng, nên cùng một trang sách mà người thì rưng rưng xúc động, người lại trầm ngâm suy tư, người khác lại reo vui tâm đắc. Chính vì thế, tác phẩm văn học không bao giờ "đóng khung" ở một cách hiểu duy nhất mà luôn ngân vang muôn vàn dư âm khác nhau qua từng người "chơi", làm nên sức sống bất tận của nó.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.