Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài tập 4 trang 15 SBT Ngữ văn 10

Bài 3. Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại văn bản Chữ bầu lên nhà thơ trong SGK Ngữ văn 10, tập một (tr. 82 – 84) và trả lời các câu hỏi:

1. Nhan đề của văn bản đã gợi cho bạn những suy nghĩ gì?

2. Bạn thích nhất ý kiến nào được nêu trong văn bản? Vì sao?

3. Các luận điểm chính trong văn bản được xây dựng dựa trên cảm hứng đối thoại với những quan điểm và ý kiến khác về thơ, nhà thơ, lao động thơ, chữ trong thơ. Hãy phân tích một ví dụ lấy từ văn bản để làm sáng tỏ điều này.

4. Quan niệm "Chữ bầu lên nhà thơ" đã được tác giả triển khai như thế nào ở đoạn cuối phần 2?

5. Văn bản chủ yếu được viết bằng những câu văn ngắn và xuống hàng liên tục. Mặc dù vậy, người đọc vẫn cảm nhận được một mạch văn, mạch ý thông suốt. Theo bạn, điều gì đã khiến văn bản tạo được ấn tượng ấy?
(văn bản: Chữ bầu lên nhà thơ (Lê Đạt))

Gợi ý trả lời

## Bài tập 4 (trang 16) – Đọc lại văn bản *Chữ bầu lên nhà thơ* (Lê Đạt)

1. Nhan đề của văn bản đã gợi cho bạn những suy nghĩ gì?

Nhan đề *Chữ bầu lên nhà thơ* là một cách nói hình ảnh, giàu sức khơi gợi:

- Chữ "bầu" vốn dùng cho hoạt động bầu cử, bầu chọn một chức danh. Dùng chữ ấy cho "chữ" và "nhà thơ", tác giả cho thấy: danh hiệu nhà thơ không phải trời cho, không phải tự phong, mà do chính chữ (ngôn ngữ, chất lượng câu thơ) "bầu" lên, tôn vinh lên.

- Nhan đề đặt "chữ" ở vị trí chủ thể, còn "nhà thơ" ở vị trí được bầu – một cách đảo ngược quan niệm quen thuộc (ta thường nghĩ nhà thơ làm ra chữ). Qua đó, Lê Đạt đề cao tột bậc vai trò của lao động chữ nghĩa: không có chữ hay thì không có nhà thơ.

- Nhan đề còn hàm ý: tư cách nhà thơ không bền vững, không "suốt đời"; mỗi lần cầm bút là một lần phải "ứng cử" lại bằng chữ của mình.

→ Nhan đề khơi dậy sự tò mò và đồng thời định hướng toàn bộ tư tưởng của bài viết.

2. Bạn thích nhất ý kiến nào được nêu trong văn bản? Vì sao?

*(Đây là câu nêu ý kiến cá nhân, có thể chọn ý khác, miễn lí giải thuyết phục. Gợi ý một cách trả lời:)*

Em thích nhất ý kiến: nhà thơ là một "phu chữ", làm thơ là một thứ lao động chữ nghĩa cần cù, nhọc nhằn chứ không chỉ trông chờ ở cảm hứng, tài năng bẩm sinh.

Vì:

- Ý kiến này chống lại định kiến cho rằng thơ chỉ là chuyện của năng khiếu, của phút xuất thần, khiến nhiều người lười biếng trau dồi chữ nghĩa.

- Nó đề cao thái độ lao động nghiêm túc, trách nhiệm đối với từng con chữ – điều đúng với mọi công việc sáng tạo.

- Cách nói khiêm nhường mà kiêu hãnh ("phu chữ") cho thấy Lê Đạt tôn trọng nghề và tôn trọng người đọc; ý kiến vừa mới mẻ vừa đáng tin vì chính tác giả là người đã sống như vậy.

3. Phân tích một ví dụ cho thấy luận điểm được xây dựng trên cảm hứng đối thoại với những quan niệm khác.

Ví dụ tiêu biểu là đoạn tác giả bác bỏ định kiến "các nhà thơ Việt Nam thường chín sớm nên cũng tàn lụi sớm":

- Trước hết, Lê Đạt nêu thẳng quan điểm đối lập mà ông muốn đối thoại: "Tôi rất ghét cái định kiến quái gở… các nhà thơ thường chín sớm nên cũng tàn lụi sớm". Ông gọi đó là "định kiến quái gở" – tức công khai không đồng tình.

- Tiếp đó, ông đưa lí lẽ và bằng chứng để phản bác: nhiều nhà thơ lớn trên thế giới trưởng thành muộn, lao động chữ bền bỉ suốt đời; tài năng thơ không tự nhiên mà có, phải khổ luyện. Từ đó dẫn tới luận điểm của ông: nhà thơ là người "phu chữ", phải "một nắng hai sương, lầm lũi, lực điền trên cánh đồng giấy".

→ Luận điểm (thơ là lao động chữ gian khổ, lâu dài) không được nói ra một chiều, mà nảy sinh từ việc đối thoại, tranh biện với một quan niệm sai lệch phổ biến. Chính cảm hứng đối thoại ấy làm cho lí lẽ thêm sắc bén, giàu sức thuyết phục.

4. Quan niệm "Chữ bầu lên nhà thơ" được triển khai như thế nào ở đoạn cuối phần 2?

Ở đoạn cuối phần 2, tác giả triển khai quan niệm này theo mấy ý:

a) Danh hiệu nhà thơ do "chữ" quyết định: không ai được phong làm nhà thơ một lần rồi giữ mãi; chính thành tựu ngôn ngữ trong mỗi bài thơ mới "bầu" anh ta lên thành nhà thơ.

b) Tư cách nhà thơ không phải là một chức vị suốt đời: Lê Đạt mượn ý của Pie Emmanuel (Pierre Emmanuel) – "không có chức nhà thơ suốt đời". Mỗi lần làm thơ là một lần phải ứng cử lại; nếu chữ không đạt thì "lá phiếu" của chữ sẽ không bầu cho anh nữa.

c) Nhấn mạnh trách nhiệm và sự khổ luyện với chữ: vì chữ mới là "cử tri" bầu lên nhà thơ, nên người làm thơ phải lao động chữ nghĩa cật lực, nghiêm khắc với từng con chữ, không được ỷ vào danh tiếng hay cảm hứng nhất thời.

→ Như vậy, nhan đề được chứng minh trọn vẹn: giá trị và tư cách nhà thơ hoàn toàn tùy thuộc vào chất lượng của chữ trong từng sáng tác.

5. Điều gì khiến văn bản dùng nhiều câu ngắn, xuống hàng liên tục mà vẫn có mạch văn, mạch ý thông suốt?

Văn bản tạo được ấn tượng "thông suốt" nhờ:

- Mạch tư tưởng thống nhất, nhất quán: tất cả các câu, các đoạn dù ngắn và tách rời đều xoay quanh một tư tưởng trung tâm – *chữ làm nên nhà thơ, làm thơ là lao động chữ*. Cái lõi ý tưởng xuyên suốt ấy là sợi chỉ nối các câu lại.

- Lập luận chặt chẽ, có liên kết lô-gíc: các ý nối tiếp theo quan hệ nêu vấn đề – phản bác – khẳng định; dùng lí lẽ và dẫn chứng bổ sung cho nhau, khiến người đọc dễ theo dõi dòng suy nghĩ.

- Liên kết bằng từ ngữ và sự lặp lại: các từ then chốt ("chữ", "nhà thơ", "thơ", "nghĩa") được nhắc lại, các câu ngắn phát triển, soi sáng cho nhau nên không bị rời rạc.

- Giọng điệu đối thoại, trò chuyện tự nhiên: câu ngắn, xuống dòng liên tục tạo nhịp điệu dồn dập, như tiếng nói trực tiếp giữa tác giả và người đọc, cuốn người đọc đi theo mạch cảm xúc – suy tưởng.

→ Nhờ sự thống nhất về tư tưởng, chặt chẽ về lập luận và liên kết về ngôn ngữ, văn bản vẫn liền mạch dù hình thức có vẻ "gãy vụn".

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.