Giải Bài tập 6 trang 12 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Đọc lại văn bản Bản hoà âm ngôn từ trong Tiếng thu của Lưu Trọng Lư trong SGK Ngữ văn 10, tập một (tr. 53 – 57) và trả lời các câu hỏi:
1. Theo bạn, câu văn nào trong văn bản có thể khái quát được chính xác và đầy đủ ý tưởng chính của tác giả khi đặt bút viết bài bình thơ này?
2. Tóm tắt những ý đã được tác giả triển khai nhằm chứng minh: âm điệu là một trong những phương diện đặc sắc nổi bật của bài thơ Tiếng thu.
3. Bài viết có nhiều phát hiện tinh tế về bài thơ Tiếng thu. Theo bạn, phát hiện nào sáng giá, gây ấn tượng hơn cả? Vì sao?
4. Các đoạn 1, 2, 3 của văn bản đề cập những vấn đề gì? Việc nhận thức sâu sắc về những vấn đề đó có ý nghĩa như thế nào đối với việc cảm thụ, phân tích bài thơ Tiếng thu?
5. Đánh giá khái quát về mạch lạc và liên kết trong văn bản.
(văn bản: Bản hoà âm ngôn từ trong Tiếng thu (Chu Văn Sơn) — bình bài thơ Tiếng thu của Lưu Trọng Lư)
Gợi ý trả lời
## Bài tập 6 (trang 13) — Đọc lại *Bản hoà âm ngôn từ trong* Tiếng thu *của Lưu Trọng Lư* (Chu Văn Sơn)
### Câu 1. Câu văn khái quát ý tưởng chính của tác giả
Đó là câu nằm ở phần đầu văn bản, nêu lên luận điểm bao trùm toàn bài bình:
> "Tiếng thu là cả một bản hoà âm vừa mơ hồ vừa hiển hiện của bao nỗi xôn xao ngấm ngầm trong lòng tạo vật đang hoà điệu với nỗi xôn xao huyền diệu của hồn thi nhân."
- Câu này khái quát được chính xác và đầy đủ ý tưởng chính vì nó vừa gọi tên đối tượng phân tích (bài thơ *Tiếng thu*), vừa nêu đúng cách tiếp cận và tư tưởng cốt lõi của người viết: xem *Tiếng thu* là một "bản hoà âm ngôn từ" — sự hoà điệu giữa âm thanh, nhịp điệu của ngôn từ với những rung động mơ hồ trong lòng tạo vật và trong tâm hồn thi nhân.
- Nhan đề của bài bình ("Bản hoà âm ngôn từ…") chính là được rút ra, cô đúc từ câu văn này; vì vậy nó xứng đáng là câu chủ đề khái quát ý tưởng toàn bài.
### Câu 2. Tóm tắt các ý chứng minh: âm điệu là một phương diện đặc sắc nổi bật của *Tiếng thu*
Để làm rõ vẻ đẹp âm điệu, tác giả triển khai lần lượt các ý:
a) *Tiếng thu* trước hết là một thứ nhạc của tâm hồn — không phải tiếng động vật lí bên ngoài mà là tiếng "thu" ngân lên trong lòng người, nên cả bài thơ được tổ chức như một bản nhạc.
b) Âm điệu được tạo nên từ cấu trúc điệp: ba lần lặp lại mô thức câu hỏi "Em không nghe…" (nghe mùa thu, nghe rạo rực, nghe rừng thu) tạo thành ba đợt sóng âm thanh dội vào nhau, ngân nga, lan toả, gợi cảm giác xôn xao triền miên.
c) Hệ thống vần, nhịp và thanh điệu nhẹ, êm, nhiều thanh bằng và những tiếng láy ("thổn thức", "rạo rực", "xào xạc", "ngơ ngác") khiến lời thơ như run rẩy, mơ hồ, phù hợp với những rung động tinh vi của mùa thu và của lòng người.
d) Số câu, số tiếng cùng cách gieo vần tạo một tiết tấu không đều mà xao động, khiến bài thơ giống một bản hoà âm nhiều bè — bè của thiên nhiên (trăng, rừng, lá, nai) hoà với bè của tâm trạng (người cô phụ, kẻ chinh phu).
e) Từ đó, âm điệu không chỉ là hình thức mà mang chở nội dung: chính nhạc điệu đã diễn tả được cái "xôn xao ngấm ngầm" khó nắm bắt của mùa thu — điều mà ngôn từ thuần ý nghĩa khó nói hết.
### Câu 3. Phát hiện sáng giá, gây ấn tượng nhất
- Theo em, phát hiện ấn tượng hơn cả là việc tác giả chỉ ra: ba câu hỏi "Em không nghe…" không nhằm để hỏi mà để gọi, để mời người đọc lắng nghe một thứ âm thanh không thể nghe bằng tai, và chính cấu trúc điệp ấy đã làm nên "bản hoà âm" của bài thơ.
- Vì sao sáng giá:
+ Phát hiện này đi thẳng vào đặc trưng cốt lõi của thi phẩm — biến một bài thơ ngắn, tưởng chừng chỉ tả cảnh thu, thành một cấu trúc âm nhạc có chủ ý.
+ Nó cho thấy sự tinh tế trong cảm thụ: người viết không dừng ở nghĩa của chữ mà nghe ra được *nhịp*, *sóng âm*, *độ ngân* của ngôn từ.
+ Nó mở khoá cho toàn bộ cách đọc bài thơ: hiểu *Tiếng thu* là tiếng vọng trong tâm hồn thì mới thấy hết cái hay của hình ảnh "con nai vàng ngơ ngác / đạp trên lá vàng khô" ở cuối bài.
*(Có thể chọn phát hiện khác, miễn lí giải thuyết phục.)*
### Câu 4. Vấn đề của các đoạn 1, 2, 3 và ý nghĩa của việc nhận thức sâu sắc chúng
a) Nội dung từng đoạn:
- Đoạn 1: nêu vấn đề về bản chất của "tiếng thu" — đó là thứ tiếng vô thanh, tiếng của lòng người và của tạo vật, chứ không phải âm thanh cụ thể; xác lập cách hiểu nhan đề và tứ thơ.
- Đoạn 2: bàn về mối quan hệ giữa ngôn từ và âm nhạc trong bài thơ — vì sao *Tiếng thu* được gọi là một "bản hoà âm ngôn từ", vai trò của điệp ngữ, vần, nhịp, thanh điệu.
- Đoạn 3: đi sâu vào sự hoà điệu giữa cảnh và tình — giữa bức tranh thiên nhiên (trăng, rừng, lá, nai) với tâm trạng con người (cô phụ, chinh phu), cho thấy cảnh và tình cùng ngân lên một nhịp xôn xao.
b) Ý nghĩa của việc nhận thức sâu sắc các vấn đề đó:
- Giúp người đọc không đọc *Tiếng thu* như một bài thơ tả cảnh thuần tuý, mà cảm được chiều sâu: đây là tiếng vọng của tâm hồn.
- Giúp lí giải được vì sao bài thơ hay nhờ nhạc điệu, qua đó biết cách phân tích một thi phẩm trữ tình phải chú ý cả âm thanh, nhịp điệu chứ không chỉ hình ảnh, ý nghĩa.
- Tạo cơ sở lí thuyết và điểm tựa để các đoạn sau phân tích từng hình ảnh, từng chữ một cách thuyết phục, có hệ thống — nhận thức đúng vấn đề nền tảng thì mới cảm thụ, phân tích đúng và sâu.
### Câu 5. Đánh giá khái quát về mạch lạc và liên kết trong văn bản
- Mạch lạc: Văn bản có mạch lạc chặt chẽ. Toàn bài xoay quanh một tư tưởng thống nhất — *Tiếng thu* là một "bản hoà âm ngôn từ". Các đoạn triển khai theo trình tự hợp lí: từ nêu bản chất của tiếng thu → phân tích âm điệu, ngôn từ → sự hoà điệu cảnh và tình → khẳng định giá trị. Mỗi đoạn làm sáng rõ một phương diện của luận điểm chung, không rời rạc, không lạc đề.
- Liên kết: Văn bản có liên kết tốt nhờ:
+ Phép lặp từ ngữ then chốt: "tiếng thu", "hoà âm", "âm điệu", "xôn xao"… tạo sợi chỉ xuyên suốt.
+ Phép thế và phép nối (các từ ngữ chuyển ý) nối kết câu, đoạn một cách tự nhiên.
+ Hệ thống dẫn chứng từ bài thơ được trích và bình xen kẽ, gắn kết lí lẽ với văn bản gốc.
- Đánh giá chung: Nhờ mạch lạc và liên kết chặt chẽ, bài bình vừa lô-gích, sáng rõ về ý, vừa cuốn hút, giàu chất văn; người đọc dễ theo dõi lập luận và bị thuyết phục. Đây là một mẫu mực về cách viết văn bản nghị luận văn học.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.