Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài 3 trang 7 SBT Ngữ văn 10

Bài 1. Sức hấp dẫn của truyện kể   Gợi ý trả lời

Đề bài

Phân tích tác dụng của việc thay đổi một số từ ngữ hoặc chi tiết trong bản in thứ hai.
(văn bản: Chữ người tử tù / Giòng chữ cuối cùng (Nguyễn Tuân))

Gợi ý trả lời

Phân tích tác dụng của việc thay đổi từ ngữ, chi tiết giữa hai lần in (bản đầu *Giòng chữ cuối cùng*, in trên tạp chí Tao đàn, 1938 → bản sau *Chữ người tử tù*, in trong tập Vang bóng một thời, 1940).

Khi so sánh hai bản in, có thể nhận thấy Nguyễn Tuân sửa ở ba cấp độ: nhan đề, từ ngữ và chi tiết. Mỗi sửa đổi đều hướng tới việc làm nổi bật tư tưởng, nhân vật và vẻ đẹp của áng văn.

a) Thay đổi nhan đề: *Giòng chữ cuối cùng* → *Chữ người tử tù*

- Nhan đề cũ (*Giòng chữ cuối cùng*) nhấn vào ý *kết thúc, lời trăng trối* — gợi không khí bi thương, dồn sự chú ý vào thời điểm cuối đời của nhân vật.
- Nhan đề mới (*Chữ người tử tù*) đặt cạnh nhau hai yếu tố tương phản gay gắt: "chữ" (tượng trưng cho cái tài, cái đẹp, cái thanh cao của văn hóa) và "người tử tù" (thân phận bị kết án tử, nơi ngục tù tăm tối). Sự đối lập ngay trong nhan đề làm bật lên chủ đề cốt lõi của tác phẩm: cái đẹp, cái tài hoa có thể tỏa sáng, chiến thắng ngay trong hoàn cảnh ngục tù, giữa cái xấu và cái ác.
- Nhan đề mới cũng hướng người đọc vào nhân vật trung tâm là Huấn Cao (người cho chữ) và vào "cảnh cho chữ" — "một cảnh tượng xưa nay chưa từng có", thay vì chỉ dừng ở sắc thái bi lụy của "lời cuối cùng".

b) Thay đổi từ ngữ, chi tiết trong văn bản

- Những chỗ sửa về từ ngữ nhìn chung đều theo hướng trang trọng, cổ kính, giàu tính tạo hình hơn, phù hợp với không khí "vang bóng một thời" và với vẻ đẹp của những con người "còn sót lại của một thời". Cách dùng từ Hán Việt, lối diễn đạt cân đối được gia công kĩ để tô đậm khí phách hiên ngang của Huấn Cao và tấm lòng "biệt nhỡn liên tài" của viên quản ngục.
- Những chi tiết được điều chỉnh, thêm bớt góp phần khắc họa đậm nét hơn vẻ đẹp tài hoa và nhân cách của Huấn Cao (người nghệ sĩ viết chữ đẹp, đồng thời là người có "thiên lương"), đồng thời làm rõ sự chuyển biến trong lòng quản ngục — từ chỗ e dè, biệt đãi đến chỗ cúi đầu bái lĩnh trước cái đẹp và cái thiện.
- Nhờ đó, tình huống truyện (cuộc gặp gỡ éo le giữa Huấn Cao và quản ngục trong tù) và cảnh cho chữ ở cuối truyện được đẩy tới cao trào, làm nổi bật sự "thăng hoa" của cái đẹp giữa chốn ngục tù.

c) Tác dụng chung của việc sửa chữa

- Cho thấy ý thức lao động nghệ thuật nghiêm túc, công phu của Nguyễn Tuân — một nhà văn "suốt đời đi tìm cái đẹp", luôn trau chuốt ngôn từ.
- Làm cho tư tưởng, chủ đề của tác phẩm trở nên sâu sắc, tập trung hơn: khẳng định sự bất tử và sức mạnh cảm hóa của cái đẹp, cái tài, cái thiên lương; bày tỏ niềm trân trọng những giá trị văn hóa cổ truyền.
- Nâng cao giá trị thẩm mĩ của truyện: từ ngữ chọn lọc, giàu chất tạo hình và nhịp điệu, góp phần tạo nên phong cách tài hoa, uyên bác đặc trưng của Nguyễn Tuân.

=> Kết luận: Mỗi thay đổi từ ngữ, chi tiết và đặc biệt là nhan đề giữa hai lần in đều có dụng ý nghệ thuật: tô đậm sự tương phản giữa cái đẹp và hoàn cảnh ngục tù, làm nổi bật nhân vật Huấn Cao cùng cảnh cho chữ, qua đó khắc sâu chủ đề tôn vinh cái tài, cái đẹp và thiên lương — đồng thời thể hiện tài năng, sự nghiêm cẩn trong lao động chữ nghĩa của Nguyễn Tuân.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.