Sách bài tập Lịch sử và Địa lí 7 Tập một

Giải Bài tập 2 trang 10 SBT Lịch sử và Địa lí 7

Bài 2. Các cuộc phát kiến địa lí và sự hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ở Tây Âu   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: “Việc tìm thấy những vùng có mỏ vàng và mỏ bạc ở châu Mỹ, việc tuyệt diệt những người bản xứ, bắt họ làm nô lệ và chôn vùi họ trong các hầm mỏ; việc bắt đầu đi chinh phục và cướp bóc miền Đông Ấn; việc biến châu Phi thành khu cấm để săn bắt, buôn bán người da đen – đó là buổi bình minh của thời đại sản xuất tư bản chủ nghĩa.”
(C. Mác, Tư bản, Quyển thứ nhất, Tập III, NXB Sự thật, 1975, tr. 330)

Đọc đoạn tư liệu sau và khai thác thông tin trong SGK, em hãy cho biết vì sao các cuộc phát kiến địa lí có ý nghĩa thúc đẩy nhanh quá trình hình thành chủ nghĩa tư bản?

Gợi ý trả lời

Phân tích ngữ liệu và yêu cầu: Đoạn tư liệu của C. Mác chỉ ra rằng việc tìm thấy mỏ vàng, mỏ bạc ở châu Mỹ, việc cướp bóc miền Đông Ấn, biến châu Phi thành nơi săn bắt – buôn bán nô lệ da đen chính là *"buổi bình minh của thời đại sản xuất tư bản chủ nghĩa"*. Từ đó, kết hợp với kiến thức SGK, có thể giải thích vì sao các cuộc phát kiến địa lí thúc đẩy nhanh quá trình hình thành chủ nghĩa tư bản như sau:

a) Đem lại nguồn của cải khổng lồ – tạo ra số vốn ban đầu cho tư bản:
Các cuộc phát kiến địa lí giúp thương nhân, quý tộc châu Âu cướp bóc được vàng, bạc, châu báu và nhiều nguyên liệu quý từ châu Mỹ, châu Phi, châu Á (như đoạn tư liệu nêu: "những vùng có mỏ vàng và mỏ bạc ở châu Mỹ", "cướp bóc miền Đông Ấn"). Nguồn của cải này chảy về Tây Âu, tích lũy lại thành số vốn lớn ban đầu – điều kiện cần thiết để đầu tư, mở mang sản xuất theo lối tư bản chủ nghĩa.

b) Tạo ra nguồn nhân công rẻ mạt (nhân công làm thuê và nô lệ):
Việc "tuyệt diệt những người bản xứ, bắt họ làm nô lệ" và "biến châu Phi thành khu cấm để săn bắt, buôn bán người da đen" đã cung cấp một lực lượng lao động nô lệ, nhân công rẻ mạt khổng lồ cho các đồn điền, hầm mỏ. Đây là nguồn nhân công cần thiết cho nền sản xuất tư bản chủ nghĩa.

c) Mở rộng thị trường và thúc đẩy thương nghiệp phát triển:
Phát kiến địa lí tìm ra những vùng đất mới, con đường mới, giúp châu Âu mở rộng thị trường buôn bán ra phạm vi toàn thế giới. Hàng hải, thương nghiệp phát triển mạnh, hoạt động trao đổi hàng hóa sôi động, kích thích sản xuất phát triển để đáp ứng nhu cầu thị trường ngày càng lớn.

d) Thúc đẩy sự phân hóa xã hội và hình thành hai giai cấp mới:
Nhờ có vốn và nhân công, tầng lớp quý tộc và thương nhân giàu lên nhanh chóng, trở thành giai cấp tư sản; còn nông dân, thợ thủ công bị mất tư liệu sản xuất phải đi làm thuê, trở thành giai cấp vô sản. Quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa (quan hệ chủ – thợ, bóc lột lao động làm thuê) dần hình thành và thay thế quan hệ phong kiến.

Kết luận: Chính vì cùng lúc mang lại vốn (của cải cướp bóc), nhân công rẻ mạt (nô lệ, lao động làm thuê) và thị trường rộng lớn – ba yếu tố cốt lõi của nền sản xuất tư bản – nên các cuộc phát kiến địa lí có ý nghĩa thúc đẩy nhanh quá trình hình thành chủ nghĩa tư bản ở Tây Âu. Đó cũng chính là điều C. Mác gọi là "buổi bình minh của thời đại sản xuất tư bản chủ nghĩa".

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.