Giải Bài 14.21 trang 43 SBT Khoa học tự nhiên 9
Đề bài
Quan sát Hình 14.6 và cho biết nam châm quay theo trục nào thì trong cuộn dây dẫn kín xuất hiện dòng điện cảm ứng xoay chiều.
Hình 14.6: Một cuộn dây dẫn kín (nhiều vòng) đặt ở bên trái. Bên phải, sát trước cuộn dây là một thanh nam châm thẳng. Có hai trục được vẽ cắt nhau qua thanh nam châm: trục PQ nằm ngang (P ở phía cuộn dây, Q ở bên phải, trùng phương dọc theo thanh nam châm) và trục AB thẳng đứng (A ở trên, B ở dưới), cùng đường chéo CD (D ở trên phải, C ở dưới) - biểu diễn các phương trục quay khác nhau của nam châm.
Lời giải
Phân tích hiện tượng
Trong cuộn dây dẫn kín chỉ xuất hiện dòng điện cảm ứng khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây biến thiên (lúc tăng, lúc giảm). Muốn dòng điện đó là dòng điện xoay chiều thì số đường sức từ phải biến thiên một cách tuần hoàn (luân phiên tăng – giảm), tức là hai cực N – S của nam châm phải lần lượt hướng về phía cuộn dây.
Xét lần lượt ba trục quay vẽ trên Hình 14.6:
a) Quay quanh trục PQ (trục nằm ngang, trùng với trục của thanh nam châm)
Khi nam châm tự quay quanh chính trục dọc PQ của nó, vị trí của hai cực N và S không đổi so với cuộn dây, từ trường mà nam châm tạo ra ở chỗ cuộn dây giữ nguyên. Số đường sức từ xuyên qua cuộn dây không biến thiên → không xuất hiện dòng điện cảm ứng.
b) Quay quanh trục AB (trục thẳng đứng, vuông góc với trục nam châm)
Khi nam châm quay quanh trục AB, hai cực N và S luân phiên hướng về rồi quay ra xa cuộn dây. Số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây lúc tăng, lúc giảm và đổi chiều một cách tuần hoàn → xuất hiện dòng điện cảm ứng xoay chiều.
c) Quay quanh trục CD (trục chéo, cũng không trùng với trục PQ)
Tương tự trục AB: do CD không trùng với trục dọc của nam châm nên khi quay, các cực nam châm cũng thay đổi vị trí so với cuộn dây, làm số đường sức từ qua cuộn dây biến thiên tuần hoàn → cũng xuất hiện dòng điện cảm ứng xoay chiều.
Kết luận: Nam châm phải quay quanh một trục vuông góc (không trùng) với trục dọc PQ của nam châm, tức là quay quanh trục AB (hoặc trục CD). Nếu quay quanh trục PQ thì không có dòng điện cảm ứng.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.