Giải Bài 1.15 trang 8 SBT Khoa học tự nhiên 9

Lời giải

Sơ đồ khái niệm: Dụng cụ và hoá chất dùng trong thí nghiệm KHTN 9

Sơ đồ khái niệm được xây dựng theo dạng phân nhánh, bắt đầu từ ô trung tâm "Dụng cụ và hoá chất trong thí nghiệm KHTN 9", chia thành hai nhánh lớn: *Dụng cụ thí nghiệm* và *Hoá chất*. Có thể trình bày bằng sơ đồ cây như sau:

```
DỤNG CỤ VÀ HOÁ CHẤT TRONG THÍ NGHIỆM KHTN 9
|
┌──────────────────┴──────────────────┐
DỤNG CỤ HOÁ CHẤT
```

a) Nhánh DỤNG CỤ THÍ NGHIỆM – phân theo chức năng:

- Dụng cụ thuỷ tinh (chứa, đựng, pha chế): ống nghiệm, cốc thuỷ tinh, bình tam giác (bình nón), bình cầu, phễu lọc, đũa thuỷ tinh, ống hút nhỏ giọt (pipette).
- Dụng cụ đo lường: cân điện tử (đo khối lượng), ống đong và cốc chia độ (đo thể tích), nhiệt kế (đo nhiệt độ), đồng hồ bấm giây (đo thời gian); trong phần Vật lí có thêm lực kế, ampe kế, vôn kế.
- Dụng cụ đun nóng: đèn cồn, lưới tản nhiệt (lưới amiăng), kiềng (giá) đun, kẹp gỗ hoặc kẹp sắt giữ ống nghiệm.
- Dụng cụ lấy và giữ hoá chất: thìa (muỗng) xúc hoá chất rắn, ống hút lấy hoá chất lỏng, giá để ống nghiệm, kẹp.
- Dụng cụ về điện (phần Vật lí/điện hoá): nguồn điện (pin, ắc quy), dây nối, công tắc, điện cực, biến trở, bóng đèn.

b) Nhánh HOÁ CHẤT – phân theo nhiều tiêu chí:

- Theo thể (trạng thái): hoá chất rắn (ví dụ Zn, CuO, NaCl), hoá chất lỏng (ví dụ dung dịch HCl, H$_2$SO$_4$, nước cất), hoá chất khí (ví dụ O$_2$, CO$_2$, H$_2$).
- Theo loại chất: kim loại và oxide (Fe, Cu, CuO, Fe$_2$O$_3$…), acid (HCl, H$_2$SO$_4$…), base/kiềm (NaOH, Ca(OH)$_2$…), muối (NaCl, CuSO$_4$…).
- Theo mức độ nguy hiểm (căn cứ nhãn cảnh báo): chất dễ cháy (cồn, xăng), chất ăn mòn (acid, base đặc), chất độc, chất oxi hoá… – mỗi loại có kí hiệu cảnh báo riêng, cần đọc nhãn trước khi dùng.

Lưu ý khi vẽ sơ đồ: dùng các ô (hình chữ nhật/ellipse) nối với nhau bằng mũi tên hoặc đường kẻ, kèm từ nối ngắn gọn; ô cấp trên là khái niệm khái quát, ô cấp dưới là ví dụ cụ thể, bảo đảm quan hệ bao – thuộc rõ ràng. Mỗi nhánh có thể bổ sung ví dụ minh hoạ để sơ đồ đầy đủ và dễ hiểu.

Đáp số