Giải Bài 8.11 trang 25 SBT Khoa học tự nhiên 9
Đề bài
Hãy vẽ tia ló ứng với các tia tới trong Hình 8.2.
Mô tả hình bằng lời
Hình 8.2 gồm hai trường hợp, mỗi trường hợp có một thấu kính đặt tại O trên trục chính nằm ngang.
a) Thấu kính hội tụ (kí hiệu đoạn thẳng đứng hai đầu là mũi tên hướng ra ngoài) đặt tại O. Điểm sáng S ở phía trên bên trái. Từ S phát ra hai tia tới đến thấu kính: tia (1) song song với trục chính, tia (2) xiên xuống hướng tới O. Tiêu điểm F nằm trên trục chính ở phía bên phải O.
b) Thấu kính phân kì (kí hiệu đoạn thẳng đứng hai đầu là mũi tên hướng vào trong) đặt tại O. Điểm sáng S ở phía trên bên trái. Từ S phát ra hai tia tới: tia (1) song song với trục chính, tia (2) xiên xuống hướng tới thấu kính. Tiêu điểm F nằm trên trục chính ở phía bên trái O.
Lời giải
Cách vẽ: dùng hai tia sáng có đường truyền đặc biệt qua thấu kính:
- Tia tới song song với trục chính thì tia ló (hoặc đường kéo dài của tia ló) đi qua tiêu điểm $F$.
- Tia tới đi qua quang tâm $O$ thì truyền thẳng, không bị lệch phương.
a) Thấu kính hội tụ
- Tia (1) song song với trục chính: tia ló đi qua tiêu điểm $F$ nằm bên phải thấu kính (vẽ tia ló từ điểm tới trên thấu kính đi xuống, qua đúng $F$).
- Tia (2) đi qua quang tâm $O$: tia ló truyền thẳng theo phương của tia tới.
- Hai tia ló cắt nhau tại $S'$. Vậy $S'$ là ảnh thật của điểm sáng $S$, nằm ở phía bên kia thấu kính (bên phải) và ở phía dưới trục chính.
b) Thấu kính phân kì
- Tia (1) song song với trục chính: tia ló bị lệch ra xa trục chính, sao cho đường kéo dài của tia ló đi qua tiêu điểm $F$ nằm bên trái thấu kính (cùng phía với tia tới).
- Tia (2) đi qua quang tâm $O$: tia ló truyền thẳng theo phương của tia tới.
- Hai tia ló là hai tia phân kì nên không cắt nhau thật. Kéo dài hai tia ló về phía bên trái, chúng cắt nhau tại $S'$. Vậy $S'$ là ảnh ảo của $S$, nằm cùng phía với vật (bên trái thấu kính), ở phía trên trục chính và gần thấu kính hơn tiêu điểm $F$.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.