Sách bài tập Khoa học tự nhiên 9

Giải Bài 7.6 trang 20 SBT Khoa học tự nhiên 9

Bài 7. Lăng kính

Đề bài

Một tia sáng tới SI vuông góc với mặt AC của một lăng kính (ABC là tam giác vuông cân) như Hình 7.4. Biết tia sáng bị phản xạ toàn phần tại mặt BC bên trong lăng kính. Hãy vẽ tiếp đường truyền của tia sáng qua lăng kính.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 20 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 7.4: Tam giác vuông cân ABC, vuông tại A. Đỉnh B ở trên, đỉnh A ở góc dưới trái (có kí hiệu góc vuông), đỉnh C ở dưới phải. Cạnh AC nằm ngang ở đáy; I là một điểm trên cạnh AC (gần C). Tia sáng tới SI đi từ dưới lên, vuông góc với mặt AC, tới điểm I.

Lời giải

Phân tích hình học của lăng kính

Tam giác ABCABC vuông cân tại AA nên hai góc ở đáy bằng nhau:
B^=C^=45∘.\widehat{B}=\widehat{C}=45^\circ.
Mặt BCBC (cạnh huyền) hợp với mặt ACAC một góc 45∘45^\circ.

a) Tại mặt AC (điểm tới I)

Tia tới SISI vuông góc với mặt ACAC, tức là tia tới đi theo phương pháp tuyến của mặt ACAC (góc tới i1=0∘i_1=0^\circ). Vì vậy khi vào lăng kính tia sáng truyền thẳng, không bị lệch, đi vuông góc với ACAC (phương thẳng đứng) tới gặp mặt BCBC tại một điểm, gọi là JJ.

b) Tại mặt BC (điểm J) — phản xạ toàn phần

Pháp tuyến tại JJ vuông góc với mặt BCBC. Tia IJIJ có phương thẳng đứng, còn mặt BCBC nghiêng 45∘45^\circ so với phương ngang, nên góc hợp bởi tia tới IJIJ và pháp tuyến tại JJ là:
i2=45∘.i_2=45^\circ.
Với thủy tinh, góc giới hạn phản xạ toàn phần igh≈42∘i_{gh}\approx 42^\circ. Do i2=45∘>ighi_2=45^\circ>i_{gh} nên tại JJ xảy ra phản xạ toàn phần (đúng như đề cho).

Theo định luật phản xạ, góc phản xạ bằng góc tới =45∘=45^\circ. Tia phản xạ JKJK bị đổi phương một góc:
2×45∘=90∘2\times45^\circ=90^\circ
so với tia IJIJ. Vì tia IJIJ thẳng đứng nên tia phản xạ JKJK có phương nằm ngang, truyền về phía mặt ABAB, gặp mặt ABAB tại điểm KK.

c) Tại mặt AB (điểm K)

Mặt ABAB vuông góc với mặt ACAC nên ABAB thẳng đứng; tia JKJK nằm ngang nên tia JKJK vuông góc với mặt ABAB (góc tới =0∘=0^\circ). Do đó tia sáng ló ra khỏi ABAB theo phương vuông góc với ABAB, không bị lệch.

Kết luận đường truyền:
S→I  (truyền thẳng, ⊥AC)→J  (phản xạ toàn phần trên BC)→K  (ló ra ⊥AB).S \to I \;(\text{truyền thẳng, } \perp AC) \to J \;(\text{phản xạ toàn phần trên } BC) \to K \;(\text{ló ra } \perp AB).
Tia ló ra khỏi lăng kính vuông góc với mặt ABAB và vuông góc với tia tới SISI (toàn bộ tia sáng bị quay đi 90∘90^\circ).

Đáp số

a) Tia truyền thẳng qua I, không lệch (góc tới bằng 0°)b) Phản xạ toàn phần tại J trên mặt BC với góc tới 45° > góc giới hạn ≈ 42°; tia phản xạ nằm ngang hướng về mặt ABc) Tia ló ra khỏi mặt AB theo phương vuông góc với AB; tia ló vuông góc với tia tới SI (lệch 90°)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.