Sách bài tập Khoa học tự nhiên 9

Giải Bài 6.4 trang 17 SBT Khoa học tự nhiên 9

Bài 6. Phản xạ toàn phần

Đề bài

Có tia sáng truyền từ không khí vào ba môi trường (1), (2), (3) như Hình 6.1.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 17 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 6.1 gồm ba sơ đồ. Mỗi sơ đồ có một tia sáng từ không khí (phía trên) chiếu xuống mặt phân cách nằm ngang vào môi trường bên dưới, với cùng một góc tới ii (so với pháp tuyến thẳng đứng nét đứt). Sơ đồ (1): tia khúc xạ hợp với pháp tuyến góc r1r_1. Sơ đồ (2): tia khúc xạ hợp với pháp tuyến góc r2r_2. Sơ đồ (3): tia khúc xạ hợp với pháp tuyến góc r3r_3. Cho r3>r2>r1r_3 > r_2 > r_1.

Lời giải

Phân tích chung

Tia sáng đi từ không khí (chiết suất ≈1\approx 1) vào mỗi môi trường với cùng một góc tới ii. Áp dụng định luật khúc xạ ánh sáng cho đường truyền từ không khí vào môi trường có chiết suất nn:

sin⁡i=n sin⁡r  ⇒  n=sin⁡isin⁡r\sin i = n\,\sin r \;\Rightarrow\; n = \dfrac{\sin i}{\sin r}

Vì góc tới ii ở ba sơ đồ như nhau nên sin⁡i\sin i không đổi. Do đó nn càng lớn khi sin⁡r\sin r (tức góc khúc xạ rr) càng nhỏ.

a) So sánh chiết suất của ba môi trường

Theo đề bài: r3>r2>r1r_3 > r_2 > r_1, nên:

sin⁡r3>sin⁡r2>sin⁡r1\sin r_3 > \sin r_2 > \sin r_1

Vì n=sin⁡isin⁡rn = \dfrac{\sin i}{\sin r} (tỉ lệ nghịch với sin⁡r\sin r), suy ra:

n1>n2>n3n_1 > n_2 > n_3

Vậy môi trường (1) có chiết suất lớn nhất, môi trường (3) có chiết suất nhỏ nhất.

b) So sánh tốc độ truyền ánh sáng trong ba môi trường

Tốc độ truyền ánh sáng trong một môi trường liên hệ với chiết suất bởi:

v=cnv = \dfrac{c}{n}

với cc là tốc độ ánh sáng trong chân không. Chiết suất nn càng lớn thì tốc độ vv càng nhỏ. Từ n1>n2>n3n_1 > n_2 > n_3 suy ra:

v1<v2<v3v_1 < v_2 < v_3

Vậy ánh sáng truyền nhanh nhất trong môi trường (3) và chậm nhất trong môi trường (1).

Đáp số

n1>n2>n3n_1 > n_2 > n_3 (môi trường (1) chiết quang hơn cả)v1<v2<v3v_1 < v_2 < v_3: ánh sáng truyền nhanh nhất trong môi trường (3)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.