Giải Bài 5.12 trang 16 SBT Khoa học tự nhiên 9
Đề bài
Một chiếc cọc cắm thẳng đứng xuống hồ nước, phần đầu cọc nhô khỏi mặt nước một đoạn cm. Ánh nắng chiếu xiên in bóng đầu cọc trên mặt nước đoạn cm và bóng cọc dưới đáy hồ là cm, nước có chiết suất (Hình 5.3). Tính độ sâu của hồ nước. Cho biết ; ; ; .
Hình 5.3: Cọc thẳng đứng AB cắm xuống hồ. A là đầu cọc trên không khí, C là điểm cọc tại mặt nước, B là chân cọc dưới đáy hồ. Mặt nước nằm ngang qua C. Tia nắng chiếu xiên từ A tới điểm I trên mặt nước (CI = 80 cm theo phương ngang), rồi khúc xạ xuống đáy hồ tới điểm M (BM = 170 cm). AC = 60 cm nằm trên mặt nước; CB là độ sâu cần tính. Đường nét đứt qua I là pháp tuyến thẳng đứng.
Lời giải
Phân tích hiện tượng. Tia nắng đi sát đầu cọc , gặp mặt nước tại rồi khúc xạ, đi xuống chạm đáy hồ tại . Vì vậy:
- Đoạn cm là bóng của đầu cọc trên mặt nước (do phần cọc nổi tạo ra).
- Đoạn cm là bóng của cọc dưới đáy hồ.
Pháp tuyến tại thẳng đứng (vuông góc mặt nước).
Bước 1 — Góc tới .
Xét tam giác vuông (vuông tại ), tia tới hợp với pháp tuyến thẳng đứng góc tới :
Bước 2 — Góc khúc xạ .
Áp dụng định luật khúc xạ ánh sáng tại (từ không khí vào nước):
Bước 3 — Tính độ sâu .
Gọi độ sâu của hồ là . Tia khúc xạ đi trong nước, hợp với pháp tuyến thẳng đứng góc . Khi xuống hết độ sâu , tia này dịch theo phương ngang một đoạn:
với là hình chiếu của xuống đáy. Bóng dưới đáy hồ tính từ chân cọc là:
Thay số:
Kiểm tra lại: cm — đúng với đề bài.
Kết luận: Độ sâu của hồ nước là cm m.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.