Sách bài tập Khoa học tự nhiên 9

Giải Bài 5.12 trang 16 SBT Khoa học tự nhiên 9

Bài 5. Khúc xạ ánh sáng

Đề bài

Một chiếc cọc cắm thẳng đứng xuống hồ nước, phần đầu cọc nhô khỏi mặt nước một đoạn AC=60AC = 60 cm. Ánh nắng chiếu xiên in bóng đầu cọc trên mặt nước đoạn CI=80CI = 80 cm và bóng cọc dưới đáy hồ là BM=170BM = 170 cm, nước có chiết suất n=43n = \dfrac{4}{3} (Hình 5.3). Tính độ sâu CBCB của hồ nước. Cho biết tan⁡53,1°≈43\tan 53,1° \approx \dfrac{4}{3}; tan⁡36,87°≈0,75\tan 36,87° \approx 0,75; sin⁡53,1°≈0,8\sin 53,1° \approx 0,8; sin⁡36,87°≈0,6\sin 36,87° \approx 0,6.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 16 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.3: Cọc thẳng đứng AB cắm xuống hồ. A là đầu cọc trên không khí, C là điểm cọc tại mặt nước, B là chân cọc dưới đáy hồ. Mặt nước nằm ngang qua C. Tia nắng chiếu xiên từ A tới điểm I trên mặt nước (CI = 80 cm theo phương ngang), rồi khúc xạ xuống đáy hồ tới điểm M (BM = 170 cm). AC = 60 cm nằm trên mặt nước; CB là độ sâu cần tính. Đường nét đứt qua I là pháp tuyến thẳng đứng.

Lời giải

Phân tích hiện tượng. Tia nắng đi sát đầu cọc AA, gặp mặt nước tại II rồi khúc xạ, đi xuống chạm đáy hồ tại MM. Vì vậy:
- Đoạn CI=80CI = 80 cm là bóng của đầu cọc trên mặt nước (do phần cọc nổi ACAC tạo ra).
- Đoạn BM=170BM = 170 cm là bóng của cọc dưới đáy hồ.

Pháp tuyến tại II thẳng đứng (vuông góc mặt nước).

Bước 1 — Góc tới ii.
Xét tam giác vuông ACIACI (vuông tại CC), tia tới AIAI hợp với pháp tuyến thẳng đứng góc tới ii:
tan⁡i=CIAC=8060=43⇒i≈53,1∘,sin⁡i≈0,8.\tan i = \dfrac{CI}{AC} = \dfrac{80}{60} = \dfrac{4}{3} \Rightarrow i \approx 53,1^\circ,\quad \sin i \approx 0,8.

Bước 2 — Góc khúc xạ rr.
Áp dụng định luật khúc xạ ánh sáng tại II (từ không khí vào nước):
sin⁡i=nsin⁡r⇒sin⁡r=sin⁡in=0,843=0,6⇒r≈36,87∘,tan⁡r≈0,75.\sin i = n\sin r \Rightarrow \sin r = \dfrac{\sin i}{n} = \dfrac{0,8}{\tfrac{4}{3}} = 0,6 \Rightarrow r \approx 36,87^\circ,\quad \tan r \approx 0,75.

Bước 3 — Tính độ sâu CBCB.
Gọi độ sâu của hồ là h=CBh = CB. Tia khúc xạ IMIM đi trong nước, hợp với pháp tuyến thẳng đứng góc rr. Khi xuống hết độ sâu hh, tia này dịch theo phương ngang một đoạn:
IK=htan⁡r,IK = h\tan r,
với KK là hình chiếu của II xuống đáy. Bóng dưới đáy hồ tính từ chân cọc BB là:
BM=CI+htan⁡r.BM = CI + h\tan r.
Thay số:
170=80+h⋅0,75⇒h⋅0,75=90⇒h=900,75=120 (cm).170 = 80 + h\cdot 0,75 \Rightarrow h\cdot 0,75 = 90 \Rightarrow h = \dfrac{90}{0,75} = 120\ (\text{cm}).

Kiểm tra lại: BM=80+120⋅0,75=80+90=170BM = 80 + 120\cdot 0,75 = 80 + 90 = 170 cm — đúng với đề bài.

Kết luận: Độ sâu của hồ nước là CB=120CB = 120 cm =1,2= 1,2 m.

Đáp số

CB = 120 cm = 1,2 m

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.