Sách bài tập Hoá học 10

Giải Bài 9.13 trang 26 SBT Hoá học 10

Bài 9. Ôn tập chương 2

Đề bài

Ba nguyên tố X, Y, Z thuộc cùng một chu kì và có tổng số hiệu nguyên tử là 39. Số hiệu của nguyên tử Y bằng trung bình cộng số hiệu của nguyên tử X và Z. Nguyên tử của ba nguyên tố này hầu như không phản ứng với H2OH_2O ở điều kiện thường.

a) Hãy xác định vị trí của X, Y, Z trong bảng tuần hoàn. Viết cấu hình electron nguyên tử và gọi tên từng nguyên tố.

b) So sánh độ âm điện, bán kính nguyên tử của X, Y, Z.

c) So sánh tính base của các hydroxide của X, Y, Z.

Lời giải

## Phân tích đề

Gọi số hiệu nguyên tử của X, Y, Z lần lượt là ZX,ZY,ZZZ_X, Z_Y, Z_Z.

- Tổng số hiệu: ZX+ZY+ZZ=39Z_X + Z_Y + Z_Z = 39.
- Vì ZYZ_Y bằng trung bình cộng của ZXZ_X và ZZZ_Z nên ZY=ZX+ZZ2Z_Y = \dfrac{Z_X + Z_Z}{2}, suy ra ZX+ZZ=2ZYZ_X + Z_Z = 2Z_Y.

Thay vào tổng: 2ZY+ZY=39⇒3ZY=39⇒ZY=132Z_Y + Z_Y = 39 \Rightarrow 3Z_Y = 39 \Rightarrow Z_Y = 13.

Vậy ZX+ZZ=26Z_X + Z_Z = 26, và ba nguyên tố cùng một chu kì (các số hiệu gần nhau). Ba nguyên tố hầu như không phản ứng với H2OH_2O ở điều kiện thường ⟹ không thể là kim loại kiềm (Na phản ứng mạnh). Chọn ba số hiệu liên tiếp quanh 13:

ZX=12,ZY=13,ZZ=14(12+13+14=39, và 13=12+142 ✓)Z_X = 12,\quad Z_Y = 13,\quad Z_Z = 14 \quad (12+13+14 = 39,\ \text{và } 13 = \tfrac{12+14}{2}\ \checkmark)

Đó là Mg (Z = 12), Al (Z = 13), Si (Z = 14) — đều ở chu kì 3 và hầu như không phản ứng với nước ở điều kiện thường (Mg có lớp oxide/hydroxide bảo vệ, Al có lớp oxide bền, Si trơ).

## a) Vị trí, cấu hình electron và tên nguyên tố

X là Magnesium (Mg), Z = 12:
- Cấu hình: 1s2 2s2 2p6 3s21s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2
- Có 3 lớp electron ⟹ chu kì 3; 2 electron hóa trị ở phân lớp ss ⟹ nhóm IIA; ô số 12.

Y là Aluminium (Al), Z = 13:
- Cấu hình: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p11s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^1
- Có 3 lớp electron ⟹ chu kì 3; 3 electron hóa trị (3s23p13s^2 3p^1) ⟹ nhóm IIIA; ô số 13.

Z là Silicon (Si), Z = 14:
- Cấu hình: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p21s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^2
- Có 3 lớp electron ⟹ chu kì 3; 4 electron hóa trị (3s23p23s^2 3p^2) ⟹ nhóm IVA; ô số 14.

##

b) So sánh độ âm điện và bán kính nguyên tử

X, Y, Z thuộc cùng chu kì 3, theo chiều tăng dần điện tích hạt nhân (Mg → Al → Si, tức từ trái sang phải):
- Điện tích hạt nhân tăng, lực hút của hạt nhân với electron lớp ngoài mạnh hơn ⟹ bán kính nguyên tử giảm dần:
rMg>rAl>rSir_{Mg} > r_{Al} > r_{Si}
- Độ âm điện tăng dần:
χMg<χAl<χSi(1,31<1,61<1,90)\chi_{Mg} < \chi_{Al} < \chi_{Si}\quad(1{,}31 < 1{,}61 < 1{,}90)

##

c) So sánh tính base của các hydroxide

Trong một chu kì, theo chiều từ trái sang phải tính base của hydroxide giảm dần, tính acid tăng dần:
- Mg(OH)2Mg(OH)_2: base (base yếu).
- Al(OH)3Al(OH)_3: hydroxide lưỡng tính.
- H2SiO3H_2SiO_3 (silicic acid): acid yếu.

Vậy tính base giảm dần:
Mg(OH)2>Al(OH)3>H2SiO3Mg(OH)_2 > Al(OH)_3 > H_2SiO_3

Đáp số

X là Mg (Z=12, chu kì 3, nhóm IIA, 1s22s22p63s21s^22s^22p^63s^2); Y là Al (Z=13, chu kì 3, nhóm IIIA, 1s22s22p63s23p11s^22s^22p^63s^23p^1); Z là Si (Z=14, chu kì 3, nhóm IVA, 1s22s22p63s23p21s^22s^22p^63s^23p^2)Độ âm điện: Mg < Al < Si; bán kính nguyên tử: Mg > Al > SiTính base: Mg(OH)₂ > Al(OH)₃ > H₂SiO₃

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.