Giải Bài 2 trang 14 SBT Địa lí 10
Đề bài
Dựa vào hình 5.1 SGK và kiến thức đã học, hãy trình bày đặc điểm chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất. Nếu Trái Đất chỉ chuyển động quanh Mặt Trời mà không tự quay quanh trục thì trên Trái Đất hiện tượng ngày đêm diễn ra như thế nào?
Gợi ý trả lời
a) Đặc điểm chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất (dựa vào hình 5.1)
- Trục quay: Trái Đất tự quay quanh một trục tưởng tượng nối liền hai cực Bắc – Nam. Trục này nghiêng và hợp với mặt phẳng quỹ đạo một góc (tức nghiêng so với đường vuông góc với mặt phẳng quỹ đạo).
- Hướng tự quay: từ tây sang đông (theo chiều mũi tên đỏ trong hình, ngược chiều kim đồng hồ nếu nhìn từ cực Bắc xuống).
- Thời gian tự quay: Trái Đất tự quay một vòng quanh trục hết khoảng 24 giờ (một ngày đêm).
- Vận tốc tự quay: không giống nhau ở mọi nơi; lớn nhất ở Xích đạo và giảm dần về hai cực (tại hai cực vận tốc dài bằng 0).
- Do Trái Đất có dạng khối cầu nên tại một thời điểm Mặt Trời chỉ chiếu sáng được một nửa (nửa ngày – màu vàng), nửa còn lại khuất trong bóng tối (nửa đêm – màu tím). Nhờ Trái Đất tự quay quanh trục nên khắp mọi nơi trên bề mặt đều lần lượt có ngày và đêm luân phiên nhau.
b) Nếu Trái Đất chỉ chuyển động quanh Mặt Trời mà không tự quay quanh trục
- Trên Trái Đất vẫn có hiện tượng ngày và đêm, vì Trái Đất hình khối cầu nên Mặt Trời vẫn chỉ chiếu sáng được một nửa, nửa kia bị khuất tối.
- Tuy nhiên, ngày và đêm sẽ không luân phiên trong 24 giờ nữa. Vì Trái Đất quay một vòng quanh Mặt Trời mất khoảng 365 ngày (1 năm), nên một ngày đêm sẽ kéo dài bằng một năm: mỗi địa điểm có khoảng 6 tháng là ngày liên tục rồi 6 tháng là đêm liên tục.
- Hệ quả: ban ngày (6 tháng) bề mặt bị đốt nóng rất mạnh, ban đêm (6 tháng) lạnh giá; chênh lệch nhiệt độ ngày – đêm cực lớn, gây bất lợi nghiêm trọng cho sự sống trên Trái Đất.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.