Sách bài tập Địa lí 10

Giải Bài 6 trang 46 SBT Địa lí 10

Quy luật địa đới và quy luật phi địa đới   Gợi ý trả lời

Đề bài

Sự giảm nhiệt độ theo độ cao và theo vĩ độ có gì khác nhau?

Gợi ý trả lời

Phân tích đề: Nhiệt độ không khí đều giảm khi lên cao và khi đi từ xích đạo về cực, nhưng *nguyên nhân* và *mức độ* giảm của hai trường hợp khác nhau. Ta so sánh theo từng tiêu chí.

a) Sự giảm nhiệt độ theo độ cao
- Trong tầng đối lưu, càng lên cao nhiệt độ càng giảm, trung bình cứ lên cao 100 m100\ \text{m} thì nhiệt độ giảm khoảng 0,6 ∘C0{,}6\,^{\circ}\text{C} (tức ≈6 ∘C/1000 m\approx 6\,^{\circ}\text{C}/1000\ \text{m}).
- Nguyên nhân: Không khí ở tầng đối lưu được đốt nóng chủ yếu nhờ nhiệt của bề mặt Trái Đất (bức xạ mặt đất). Càng lên cao càng xa nguồn nhiệt này, đồng thời không khí càng loãng, hơi nước và bụi ít đi nên khả năng hấp thụ và giữ nhiệt kém → nhiệt độ giảm.
- Đặc điểm: Giảm theo chiều thẳng đứng, mức giảm nhanh và tương đối đều.

b) Sự giảm nhiệt độ theo vĩ độ
- Đi từ Xích đạo về hai cực, nhiệt độ trung bình năm giảm dần (vùng Xích đạo nóng, vùng cực lạnh).
- Nguyên nhân: Do dạng hình cầu của Trái Đất nên góc chiếu sáng (góc nhập xạ) của tia Mặt Trời giảm dần từ Xích đạo về cực. Góc chiếu càng nhỏ thì lượng bức xạ mặt trời nhận được trên một đơn vị diện tích càng ít → bề mặt được đốt nóng ít hơn → nhiệt độ giảm.
- Đặc điểm: Giảm theo phương nằm ngang (chiều Bắc – Nam), mức giảm chậm hơn và không đều (phụ thuộc thêm bề mặt lục địa, đại dương, dòng biển…). Đây là biểu hiện của quy luật địa đới.

c) So sánh – điểm khác nhau cơ bản

| Tiêu chí | Theo độ cao | Theo vĩ độ |
|---|---|---|
| Hướng giảm | Thẳng đứng (lên cao) | Nằm ngang (Xích đạo → cực) |
| Nguyên nhân | Xa nguồn nhiệt mặt đất, không khí loãng | Góc chiếu sáng Mặt Trời giảm dần |
| Mức giảm | Nhanh: ≈0,6 ∘C/100 m\approx 0{,}6\,^{\circ}\text{C}/100\ \text{m} | Chậm, không đều |
| Quy luật liên quan | Quy luật đai cao (phi địa đới) | Quy luật địa đới |

Kiểm tra lại: Lên cao 1000 m1000\ \text{m} nhiệt độ giảm 10×0,6=6 ∘C10 \times 0{,}6 = 6\,^{\circ}\text{C} – đúng với số liệu SGK; sự giảm theo vĩ độ gắn với góc nhập xạ – đúng bản chất quy luật địa đới.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.