Giải Bài 4 trang 19 SBT Địa lí 10
Đề bài
Dựa vào hình sau, hãy mô tả kết quả khi các mảng kiến tạo xô vào nhau hoặc tách xa nhau.
Hai hình khối cắt ngang minh hoạ trường hợp hai mảng kiến tạo xô vào nhau. Hình bên trái: hai mảng lục địa xô vào nhau, hai mũi tên chỉ hướng di chuyển của mảng kiến tạo hướng vào nhau; vùng tiếp xúc bị nén ép, uốn nếp nhô lên tạo thành dãy núi cao và cao nguyên, bên dưới là lớp manti. Chú thích: 'Mảng lục địa và mảng lục địa'. Hình bên phải: mảng lục địa và mảng đại dương xô vào nhau, mảng đại dương (bên phải) chui xuống dưới mảng lục địa (bên trái), hai mũi tên chỉ hướng di chuyển hướng vào nhau; rìa mảng lục địa bị uốn nếp nâng lên thành núi, kèm hoạt động mác-ma. Chú thích: 'Mảng lục địa và mảng đại dương'. Tên chung của hình: 'Hai mảng kiến tạo xô vào nhau'.
Gợi ý trả lời
Dựa vào hình và kiến thức thuyết kiến tạo mảng, kết quả ở nơi tiếp xúc của các mảng kiến tạo phụ thuộc vào cách các mảng dịch chuyển:
a) Khi hai mảng kiến tạo xô vào nhau (tiếp xúc dồn ép)
Hai mảng chuyển động ngược chiều, lao vào nhau nên vùng tiếp xúc bị nén ép mạnh. Tuỳ loại mảng mà kết quả khác nhau:
- *Mảng lục địa xô vào mảng lục địa:* hai mảng có mật độ gần như nhau nên khi dồn ép, đá ở vùng tiếp xúc bị uốn nếp, nén ép nhô cao lên, hình thành các dãy núi cao và cao nguyên đồ sộ (ví dụ: dãy Hi-ma-lay-a do mảng Ấn Độ xô vào mảng Âu – Á).
- *Mảng lục địa xô vào mảng đại dương:* mảng đại dương có vỏ mỏng và nặng hơn nên bị hút chìm (chui xuống) dưới mảng lục địa. Quá trình này tạo nên vực biển sâu ở nơi hút chìm, đồng thời rìa mảng lục địa bị uốn nếp nâng lên thành các dãy núi, kèm theo hoạt động mác-ma (núi lửa) và động đất mạnh (ví dụ: dãy An-đét ven bờ tây Nam Mỹ).
→ Nói chung, nơi hai mảng xô vào nhau thường hình thành các dãy núi uốn nếp, vực biển sâu và là những vùng có hoạt động động đất, núi lửa mạnh.
b) Khi hai mảng kiến tạo tách xa nhau (tiếp xúc tách dãn)
Hai mảng chuyển động ngược hướng, tách rời nhau tạo ra khe nứt. Vật chất nóng chảy (mác-ma) ở lớp manti dâng trào lên lấp đầy khe nứt rồi nguội và đông cứng lại, tạo nên vỏ đại dương mới. Kết quả là hình thành các sống núi ngầm giữa đại dương (dãy núi ngầm), kèm theo hoạt động phun trào mác-ma và động đất. Nếu xảy ra trên lục địa sẽ tạo nên các thung lũng tách giãn (địa hào).
→ Nói chung, nơi hai mảng tách xa nhau là nơi hình thành vỏ đại dương mới, các sống núi ngầm giữa đại dương và cũng là vùng có núi lửa, động đất.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.