Chuyên đề học tập Vật lí 12

Giải Câu hỏi trang 8 Chuyên đề Vật lí 12

Bài 1. Đại cương về dòng điện xoay chiều   Đã kiểm chéo

Đề bài

Nếu thay điện trở R bằng tụ điện (hoặc cuộn dây) thì các giá trị điện áp xoay chiều giữa hai đầu tụ điện (hoặc cuộn dây) có thay đổi theo tần số dòng điện xoay chiều không? Tiến hành thí nghiệm kiểm chứng.

Lời giải

Dự đoán: Có. Khi thay điện trở RR bằng tụ điện hoặc cuộn dây, điện áp xoay chiều giữa hai đầu linh kiện thay đổi theo tần số của dòng điện xoay chiều, vì tụ điện và cuộn dây cản trở dòng điện xoay chiều bằng một đại lượng phụ thuộc tần số (khác với điện trở RR không phụ thuộc tần số).

a) Trường hợp thay RR bằng tụ điện

- Tụ điện cản trở dòng điện xoay chiều bằng dung kháng:
ZC=1ωC=12πfCZ_C=\frac{1}{\omega C}=\frac{1}{2\pi f C}
- Nếu giữ cường độ dòng điện hiệu dụng II qua mạch không đổi thì điện áp hiệu dụng giữa hai đầu tụ điện là:
UC=I ZC=I2πfCU_C=I\,Z_C=\frac{I}{2\pi f C}
- Khi tần số ff tăng thì ZCZ_C giảm, do đó UCU_C giảm; khi ff giảm thì UCU_C tăng. Vậy UCU_C thay đổi theo tần số (tỉ lệ nghịch với ff).

b) Trường hợp thay RR bằng cuộn dây (cuộn cảm)

- Cuộn dây cản trở dòng điện xoay chiều bằng cảm kháng:
ZL=ωL=2πfLZ_L=\omega L=2\pi f L
- Với cùng cường độ dòng điện hiệu dụng II, điện áp hiệu dụng giữa hai đầu cuộn dây là:
UL=I ZL=2πfL IU_L=I\,Z_L=2\pi f L\,I
- Khi tần số ff tăng thì ZLZ_L tăng, do đó ULU_L tăng; khi ff giảm thì ULU_L giảm. Vậy ULU_L cũng thay đổi theo tần số (tỉ lệ thuận với ff).

c) Thí nghiệm kiểm chứng

- *Dụng cụ:* máy phát âm tần (nguồn xoay chiều có tần số điều chỉnh được), tụ điện (hoặc cuộn dây), ampe kế xoay chiều, vôn kế xoay chiều, dây nối.
- *Cách tiến hành:* Mắc nối tiếp nguồn xoay chiều với tụ điện (hoặc cuộn dây); dùng ampe kế đo cường độ dòng điện II trong mạch, vôn kế đo điện áp hiệu dụng giữa hai đầu linh kiện. Giữ điện áp hiệu dụng của nguồn không đổi, lần lượt thay đổi tần số ff của nguồn và ghi lại số chỉ của ampe kế và vôn kế ứng với mỗi giá trị ff.
- *Kết quả dự kiến:*
+ Với tụ điện: khi tăng ff, số chỉ vôn kế UCU_C giảm (dòng điện qua mạch tăng) — đúng với ZC=12πfCZ_C=\dfrac{1}{2\pi fC} giảm.
+ Với cuộn dây: khi tăng ff, số chỉ vôn kế ULU_L tăng (dòng điện qua mạch giảm) — đúng với ZL=2πfLZ_L=2\pi fL tăng.
- *Kết luận:* Số liệu đo xác nhận điện áp giữa hai đầu tụ điện và hai đầu cuộn dây phụ thuộc vào tần số của dòng điện xoay chiều, khác với điện trở RR (điện áp UR=IRU_R=IR không đổi theo tần số khi II không đổi).

Đáp số

Tụ điện: UC=I2πfCU_C=\dfrac{I}{2\pi fC} giảm khi ff tăng — có thay đổi theo tần sốCuộn dây: UL=2πfL IU_L=2\pi fL\,I tăng khi ff tăng — có thay đổi theo tần sốKết luận: điện áp hai đầu tụ điện (hoặc cuộn dây) thay đổi theo tần số dòng điện xoay chiều

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.