Chuyên đề học tập Vật lí 11

Giải Hoạt động trang 8 Chuyên đề Vật lí 11

Chuyên đề 1. Trường hấp dẫn   Đã kiểm chéo

Đề bài

1. Biểu diễn lực hấp dẫn giữa Trái Đất và quả bóng trong các trường hợp quả bóng ở các vị trí khác nhau như Hình 1.5.
2. Nêu nhận xét về độ lớn, phương, chiều của lực ở các vị trí trên.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 8 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình vẽ Trái Đất dạng quả cầu (hình địa cầu) với 5 quả bóng đặt ở các vị trí khác nhau xung quanh bề mặt Trái Đất: quả bóng A ở phía trên bên trái, quả bóng B ở đỉnh trên bên phải (cao nhất), quả bóng C ở bên phải, quả bóng D ở phía dưới bên phải và quả bóng E ở phía dưới (đáy) Trái Đất. Các quả bóng nằm ở nhiều vị trí quanh Trái Đất để so sánh lực hấp dẫn tác dụng tại mỗi vị trí.

Lời giải

1. Biểu diễn lực hấp dẫn giữa Trái Đất và quả bóng

Theo định luật vạn vật hấp dẫn của Newton, giữa Trái Đất và mỗi quả bóng luôn xuất hiện cặp lực hấp dẫn:
- Lực do Trái Đất hút quả bóng, đặt tại quả bóng.
- Lực do quả bóng hút Trái Đất, đặt tại Trái Đất (độ lớn bằng nhau, ngược chiều — cặp lực trực đối).

ở đây ta quan tâm đến lực hấp dẫn do Trái Đất tác dụng lên quả bóng (chính là trọng lực của quả bóng). Lực này có đặc điểm:
- Điểm đặt: tại quả bóng.
- Phương: nằm trên đường thẳng nối tâm quả bóng với tâm Trái Đất (phương thẳng đứng tại nơi đặt bóng).
- Chiều: luôn hướng vào tâm Trái Đất.

Do đó, với 5 quả bóng A, B, C, D, E đặt ở các vị trí khác nhau quanh Trái Đất, các vectơ lực được vẽ như những mũi tên xuất phát từ mỗi quả bóng và chỉ thẳng về tâm O của Trái Đất:
- Bóng A (trên bên trái): mũi tên hướng chéo xuống về tâm O.
- Bóng B (đỉnh trên): mũi tên hướng thẳng xuống về tâm O.
- Bóng C (bên phải): mũi tên hướng ngang vào tâm O (từ phải sang trái).
- Bóng D (dưới bên phải): mũi tên hướng chéo lên về tâm O.
- Bóng E (đáy dưới): mũi tên hướng thẳng lên về tâm O.

Tất cả các mũi tên lực đều đồng quy tại tâm Trái Đất, cho thấy lực luôn hướng tâm.

2. Nhận xét về độ lớn, phương, chiều

Độ lớn lực hấp dẫn tính theo công thức:
F=GmTrái Đất mbóngr2F = G\dfrac{m_{\text{Trái Đất}}\, m_{\text{bóng}}}{r^{2}}
trong đó rr là khoảng cách từ quả bóng đến tâm Trái Đất.

- Độ lớn: Vì các quả bóng đều nằm sát bề mặt Trái Đất nên khoảng cách rr tới tâm Trái Đất xấp xỉ bằng nhau (gần bằng bán kính Trái Đất), khối lượng các quả bóng như nhau ⇒ độ lớn lực hấp dẫn ở các vị trí gần như bằng nhau (các mũi tên vẽ dài bằng nhau).
- Phương: luôn là đường thẳng nối quả bóng với tâm Trái Đất (phương thẳng đứng tại mỗi điểm) ⇒ phương thay đổi theo vị trí quả bóng quanh Trái Đất.
- Chiều: luôn hướng vào tâm Trái Đất (lực hút, hướng tâm) dù quả bóng ở vị trí nào.

Kết luận: Lực hấp dẫn mà Trái Đất tác dụng lên quả bóng ở mọi vị trí đều có độ lớn gần bằng nhau, luôn có phương đi qua tâm Trái Đất và chiều hướng về tâm Trái Đất.

Đáp số

Vẽ tại mỗi quả bóng một mũi tên hướng thẳng vào tâm Trái Đất (5 mũi tên đồng quy tại tâm O)Độ lớn xấp xỉ bằng nhau; phương qua tâm Trái Đất; chiều luôn hướng vào tâm Trái Đất

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.