Chuyên đề học tập Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 23 Chuyên đề Vật lí 11

Bài 3. Chuyển động của vệ tinh (Chuyên đề 1 – Trường hấp dẫn)   Đã kiểm chéo

Đề bài

Tìm hiểu về vai trò của quỹ đạo địa tĩnh và các dự án vệ tinh của Việt Nam.

Lời giải

Vai trò của quỹ đạo địa tĩnh

Quỹ đạo địa tĩnh (geostationary orbit) là quỹ đạo tròn nằm trong mặt phẳng xích đạo, ở độ cao khoảng h≈35 786h \approx 35\,786 km so với mặt đất (bán kính quỹ đạo r≈42 164r \approx 42\,164 km tính từ tâm Trái Đất). Vệ tinh trên quỹ đạo này có chu kì quay đúng bằng chu kì tự quay của Trái Đất (T≈23T \approx 23 h 5656 min ≈24\approx 24 h) và chuyển động cùng chiều tự quay của Trái Đất.

- Đặc điểm nổi bật: Vì chu kì quay của vệ tinh bằng chu kì tự quay của Trái Đất nên khi quan sát từ mặt đất, vệ tinh "đứng yên" tại một điểm cố định trên bầu trời (luôn nằm phía trên một điểm cố định ở xích đạo).
- Vai trò: Nhờ đặc điểm "đứng yên" này, anten mặt đất chỉ cần hướng cố định về một phía, không phải xoay bám theo vệ tinh. Quỹ đạo địa tĩnh vì thế được dùng cho:
- Vệ tinh viễn thông, truyền hình, phát thanh (phủ sóng một vùng rộng lớn liên tục).
- Vệ tinh dự báo thời tiết, quan sát khí tượng (theo dõi liên tục một vùng Trái Đất).
- Vệ tinh trung chuyển tín hiệu, định vị, cứu hộ.

Từ định luật II Newton cho chuyển động tròn dưới tác dụng của lực hấp dẫn, ta kiểm tra được độ cao này:
GMmr2=m4π2T2r  ⇒  r=GMT24π23≈4,22⋅107 m.G\frac{Mm}{r^2}=m\frac{4\pi^2}{T^2}r \;\Rightarrow\; r=\sqrt[3]{\frac{GMT^2}{4\pi^2}}\approx 4,22\cdot 10^{7}\ \text{m}.
Trừ bán kính Trái Đất R≈6 400R\approx 6\,400 km ta được độ cao h≈35 800h\approx 35\,800 km, phù hợp với giá trị quỹ đạo địa tĩnh.

Các dự án vệ tinh của Việt Nam

- VINASAT-1 (2008): Vệ tinh viễn thông địa tĩnh đầu tiên của Việt Nam, đặt tại vị trí 132∘132^\circE trên quỹ đạo địa tĩnh, dùng cho truyền hình, điện thoại, Internet, phủ sóng cả nước và khu vực.
- VINASAT-2 (2012): Vệ tinh viễn thông địa tĩnh thứ hai, đặt tại 131,8∘131,8^\circE, tăng dung lượng và dự phòng cho VINASAT-1.
- VNREDSat-1 (2013): Vệ tinh quan sát Trái Đất (viễn thám), chụp ảnh phục vụ quản lí tài nguyên, môi trường, thiên tai (không ở quỹ đạo địa tĩnh mà ở quỹ đạo thấp đồng bộ Mặt Trời).
- Các vệ tinh nhỏ do Việt Nam chế tạo: PicoDragon (2013), NanoDragon (2021) và MicroDragon (2019) — các vệ tinh cỡ nhỏ do đội ngũ kĩ sư Việt Nam nghiên cứu, chế tạo, đánh dấu bước tiến tự chủ công nghệ vũ trụ.

Ý nghĩa: Các dự án này giúp Việt Nam chủ động về viễn thông, truyền hình, dự báo thời tiết, giám sát tài nguyên – môi trường và từng bước làm chủ công nghệ không gian.

Đáp số

Quỹ đạo địa tĩnh: ở độ cao ≈35 800\approx 35\,800 km trên mặt phẳng xích đạo, chu kì ≈24\approx 24 h nên vệ tinh "đứng yên" so với mặt đất; dùng cho viễn thông, truyền hình, khí tượng.Vệ tinh Việt Nam tiêu biểu: VINASAT-1 (2008), VINASAT-2 (2012) — viễn thông địa tĩnh; VNREDSat-1 (2013) — viễn thám; PicoDragon, MicroDragon, NanoDragon — vệ tinh nhỏ tự chế tạo.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.