Chuyên đề học tập Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 12 Chuyên đề Vật lí 11

Chuyên đề 1. Trường hấp dẫn   Đã kiểm chéo

Đề bài

Giả sử đỉnh núi trong thí nghiệm tưởng tượng của Newton có độ cao là 300 m, bán kính và khối lượng của Trái Đất lần lượt là 6 400 km và 6.10246.10^{24} kg. Hãy xác định:
1. Gia tốc do lực hấp dẫn của Trái Đất gây ra cho viên đạn bắn ra.
2. So sánh lực hấp dẫn của Trái Đất tác dụng lên viên đạn với lực hướng tâm của nó khi viên đạn chuyển động tròn.

Lời giải

1. Gia tốc do lực hấp dẫn của Trái Đất gây ra cho viên đạn

Viên đạn được bắn ra từ đỉnh núi cao h=300 mh = 300\ \text{m}, nên khoảng cách từ viên đạn đến tâm Trái Đất là:

r=R+h=6 400 000+300=6 400 300 m≈6,4003×106 mr = R + h = 6\,400\,000 + 300 = 6\,400\,300\ \text{m} \approx 6{,}4003\times10^{6}\ \text{m}

Lực hấp dẫn của Trái Đất gây ra cho viên đạn gia tốc (gia tốc rơi tự do tại vị trí đó):

g=GMr2g = \dfrac{GM}{r^{2}}

với G=6,67×10−11 N·m2/kg2G = 6{,}67\times10^{-11}\ \text{N·m}^2/\text{kg}^2 và M=6×1024 kgM = 6\times10^{24}\ \text{kg}. Thay số:

g=6,67×10−11×6×1024(6,4003×106)2=4,002×10144,096×1013≈9,77 m/s2g = \dfrac{6{,}67\times10^{-11}\times 6\times10^{24}}{(6{,}4003\times10^{6})^{2}} = \dfrac{4{,}002\times10^{14}}{4{,}096\times10^{13}} \approx 9{,}77\ \text{m/s}^2

Vậy gia tốc viên đạn thu được xấp xỉ g≈9,8 m/s2g \approx 9{,}8\ \text{m/s}^2 (do h=300 mh = 300\ \text{m} rất nhỏ so với R=6 400 kmR = 6\,400\ \text{km} nên gia tốc gần bằng giá trị ở mặt đất).

2. So sánh lực hấp dẫn với lực hướng tâm khi viên đạn chuyển động tròn

Khi viên đạn chuyển động tròn đều quanh Trái Đất (như Newton tưởng tượng), nó phải có một lực hướng vào tâm Trái Đất đóng vai trò lực hướng tâm. Lực duy nhất tác dụng lên viên đạn lúc này chính là lực hấp dẫn của Trái Đất, có phương hướng vào tâm.

Do đó lực hấp dẫn chính là lực giữ cho viên đạn chuyển động tròn:

Fhd=FhtF_{hd} = F_{ht}

Nghĩa là lực hấp dẫn của Trái Đất tác dụng lên viên đạn bằng lực hướng tâm của nó; lực hấp dẫn đóng vai trò là lực hướng tâm. Chính nhờ vậy viên đạn có thể bay vòng quanh Trái Đất mà không rơi xuống đất.

Đáp số

g≈9,77 m/s2≈9,8 m/s2g \approx 9{,}77\ \text{m/s}^2 \approx 9{,}8\ \text{m/s}^2Fhd=FhtF_{hd} = F_{ht} — lực hấp dẫn đóng vai trò lực hướng tâm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.