Chuyên đề học tập Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 55 Chuyên đề Vật lí 11

Bài 9. Một số mạch điện ứng dụng cảm biến (Chuyên đề 3 – Mở đầu điện tử học)   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong sơ đồ mạch điện tự động chiếu sáng, tại sao phải đặt điện áp U0U_0 chỉ cao hơn giá trị điện áp trên cảm biến lúc trời tối một chút?

Lời giải

Trong mạch tự động chiếu sáng, cảm biến ánh sáng (quang điện trở) được mắc trong một mạch chia áp; điện áp lấy trên cảm biến thay đổi theo độ sáng môi trường. Điện áp này được đưa vào một đầu của bộ so sánh, đầu còn lại đặt điện áp chuẩn (ngưỡng) U0U_0. Khi điện áp trên cảm biến đạt tới ngưỡng U0U_0, bộ so sánh đảo trạng thái và đóng mạch cho đèn sáng.

Vì sao đặt U0U_0 chỉ cao hơn điện áp trên cảm biến lúc trời tối một chút:

a) U0U_0 chính là ngưỡng tác động của mạch: đèn chỉ bật khi điện áp trên cảm biến đạt tới mức U0U_0. Vì vậy U0U_0 phải được chọn ứng với đúng thời điểm "vừa tối" mà ta muốn đèn tự bật.

b) Nếu đặt U0U_0 chỉ cao hơn một chút so với điện áp trên cảm biến lúc trời tối, thì khi trời bắt đầu sẩm tối (độ sáng giảm đến mức quy định), điện áp trên cảm biến vừa chạm tới U0U_0, mạch lập tức đảo trạng thái và đèn bật đúng lúc cần. Mạch nhạy, phản ứng ngay ở ngưỡng tối đã định.

c) Nếu đặt U0U_0 cao hơn nhiều, mạch chỉ đảo trạng thái khi trời phải tối hơn hẳn thì điện áp cảm biến mới đạt tới ngưỡng. Khi đó đèn bật quá muộn, trời đã tối sâu đèn mới sáng — không đạt mục đích "vừa tối là chiếu sáng".

d) Mặt khác U0U_0 vẫn phải cao hơn điện áp lúc tối một chút (chứ không bằng hay thấp hơn mức ban ngày) để lúc trời còn sáng mạch chưa tác động, tránh đèn bật nhầm ban ngày và tránh mạch đảo trạng thái chập chờn quanh ngưỡng.

Kết luận: Đặt U0U_0 chỉ cao hơn điện áp trên cảm biến lúc trời tối một chút để bộ so sánh đảo trạng thái (bật đèn) đúng vào thời điểm trời vừa tối — mạch vừa đủ nhạy để phản ứng kịp thời, vừa không bật nhầm khi trời còn sáng.

Đáp số

Để đèn bật đúng lúc trời vừa tối: ngưỡng U0U_0 đặt sát mức điện áp cảm biến lúc tối thì mạch nhạy, đảo trạng thái kịp thời; nếu U0U_0 cao hơn nhiều thì trời phải tối hẳn đèn mới bật (quá muộn), còn vẫn phải cao hơn một chút để ban ngày đèn không bật nhầm.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.