Chuyên đề học tập Vật lí 11

Giải Câu hỏi 3 trang 47 Chuyên đề Vật lí 11

Bài 7. Điện trở quang và điện trở nhiệt   Đã kiểm chéo

Đề bài

Từ đồ thị trong Hình 7.6 và Hình 7.9, em hãy cho biết điện trở quang và điện trở nhiệt NTC hoạt động trong vùng ánh sáng và nhiệt độ nào thì tốt?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 47 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình gồm hai đồ thị dạng đường cong giảm, không tuyến tính.

Đồ thị thứ nhất (Hình 7.6 – sự phụ thuộc của điện trở quang vào cường độ sáng): trục tung là Điện trở, trục hoành là Cường độ sáng. Đường cong đi xuống rất dốc ở vùng cường độ sáng nhỏ (điện trở rất lớn khi ánh sáng yếu), rồi hạ nhanh và càng về phía cường độ sáng lớn thì càng thoải, gần như nằm ngang ở mức điện trở nhỏ. Nghĩa là khi cường độ sáng tăng thì điện trở quang giảm; ở vùng ánh sáng yếu một thay đổi nhỏ của cường độ sáng làm điện trở thay đổi rất mạnh, còn ở vùng ánh sáng mạnh điện trở gần như không đổi.

Đồ thị thứ hai (Hình 7.9 – sự phụ thuộc của điện trở nhiệt NTC vào nhiệt độ): trục tung là Điện trở, trục hoành là Nhiệt độ. Đường cong cũng đi xuống dốc ở vùng nhiệt độ thấp (điện trở lớn khi nhiệt độ thấp), giảm nhanh rồi thoải dần, gần như nằm ngang ở mức điện trở nhỏ khi nhiệt độ cao. Nghĩa là với điện trở nhiệt NTC, khi nhiệt độ tăng thì điện trở giảm; ở vùng nhiệt độ thấp một thay đổi nhỏ của nhiệt độ làm điện trở thay đổi rất mạnh, còn ở vùng nhiệt độ cao điện trở gần như không đổi.

Lời giải

Phân tích chung

Một cảm biến (điện trở quang hay điện trở nhiệt) "hoạt động tốt" khi nó nhạy, tức là khi đại lượng cần đo (cường độ sáng hoặc nhiệt độ) thay đổi một chút thì điện trở của nó thay đổi nhiều. Về mặt đồ thị, độ nhạy chính là độ dốc của đường cong: đoạn nào dốc thì cảm biến nhạy, đoạn nào thoải (gần nằm ngang) thì cảm biến kém nhạy.

a) Điện trở quang (Hình 7.6)

Đồ thị điện trở quang theo cường độ sáng là đường cong giảm:
- Ở vùng ánh sáng yếu (cường độ sáng nhỏ): đường cong rất dốc, nên chỉ cần ánh sáng thay đổi một chút thì điện trở quang đã thay đổi rất mạnh ⇒ cảm biến nhạy, hoạt động tốt.
- Ở vùng ánh sáng mạnh (cường độ sáng lớn): đường cong gần như nằm ngang, ánh sáng thay đổi nhiều mà điện trở gần như không đổi ⇒ cảm biến kém nhạy.

Vậy điện trở quang hoạt động tốt trong vùng ánh sáng yếu (cường độ sáng nhỏ).

b) Điện trở nhiệt NTC (Hình 7.9)

Đồ thị điện trở nhiệt NTC theo nhiệt độ cũng là đường cong giảm:
- Ở vùng nhiệt độ thấp: đường cong rất dốc, nhiệt độ thay đổi một chút thì điện trở thay đổi rất mạnh ⇒ cảm biến nhạy, hoạt động tốt.
- Ở vùng nhiệt độ cao: đường cong thoải, gần nằm ngang, nhiệt độ thay đổi nhiều mà điện trở gần như không đổi ⇒ cảm biến kém nhạy.

Vậy điện trở nhiệt NTC hoạt động tốt trong vùng nhiệt độ thấp.

Kết luận: Cả hai loại điện trở đều làm việc tốt ở phần đường cong dốc của đồ thị — tức ở vùng cường độ sáng nhỏ (ánh sáng yếu) đối với điện trở quang, và ở vùng nhiệt độ thấp đối với điện trở nhiệt NTC — vì ở đó độ nhạy lớn nhất.

Đáp số

Điện trở quang: hoạt động tốt ở vùng ánh sáng yếu (cường độ sáng nhỏ), nơi đồ thị dốc nên độ nhạy lớn.Điện trở nhiệt NTC: hoạt động tốt ở vùng nhiệt độ thấp, nơi đồ thị dốc nên độ nhạy lớn.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.