Chuyên đề học tập Toán 12

Giải Vận dụng trang 32 Chuyên đề Toán 12

Bài toán quy hoạch tuyến tính   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một chủ trang trại cần sử dụng phân bón để chăm sóc cho một loại đậu tương. Loại đậu tương này cần ít nhất 18 đơn vị đạm và ít nhất 6 đơn vị phosphate. Ông chủ trang trại có thể sử dụng hai loại phân bón X và Y. Giá cả, hàm lượng đạm và hàm lượng phosphate có trong một tạ phân X và một tạ phân Y được cho bởi bảng sau:

| Phân bón | Số đơn vị đạm | Số đơn vị phosphate | Giá (triệu đồng) |
| --- | --- | --- | --- |
| X | 3 | 2 | 1,7 |
| Y | 6 | 1 | 1,2 |

Hãy cho biết cần phải mua bao nhiêu tạ phân loại X, bao nhiêu tạ phân loại Y để chi phí là thấp nhất mà vẫn đảm bảo chế độ dinh dưỡng cho loại đậu tương trên.

Lời giải

Bước 1. Lập mô hình toán học.

Gọi xx là số tạ phân loại X, yy là số tạ phân loại Y cần mua (x≥0, y≥0)(x \ge 0,\ y \ge 0).

- Lượng đạm thu được: 3x+6y3x + 6y (đơn vị), cần ít nhất 18 đơn vị nên 3x+6y≥183x + 6y \ge 18, tức x+2y≥6x + 2y \ge 6.
- Lượng phosphate thu được: 2x+y2x + y (đơn vị), cần ít nhất 6 đơn vị nên 2x+y≥62x + y \ge 6.

Chi phí phải trả (triệu đồng): F=1,7x+1,2yF = 1{,}7x + 1{,}2y.

Bài toán trở thành: tìm x,yx, y thỏa mãn hệ ràng buộc
{x+2y≥62x+y≥6x≥0, y≥0\begin{cases} x + 2y \ge 6 \\ 2x + y \ge 6 \\ x \ge 0,\ y \ge 0 \end{cases}
sao cho F=1,7x+1,2yF = 1{,}7x + 1{,}2y đạt giá trị nhỏ nhất.

Bước 2. Xác định miền nghiệm và các đỉnh.

Miền nghiệm của hệ là miền không bị chặn nằm phía trên các đường thẳng d1:x+2y=6d_1: x + 2y = 6 và d2:2x+y=6d_2: 2x + y = 6 (trong góc phần tư thứ nhất). Các đỉnh của miền:

- d1d_1 cắt trục hoành (y=0)(y=0): x=6⇒A(6; 0)x = 6 \Rightarrow A(6;\,0).
- d2d_2 cắt trục tung (x=0)(x=0): y=6⇒C(0; 6)y = 6 \Rightarrow C(0;\,6).
- Giao điểm của d1d_1 và d2d_2: giải hệ {x+2y=62x+y=6\begin{cases} x + 2y = 6 \\ 2x + y = 6 \end{cases} được x=2, y=2⇒B(2; 2)x = 2,\ y = 2 \Rightarrow B(2;\,2).

Bước 3. Tính giá trị FF tại các đỉnh.

Vì F=1,7x+1,2yF = 1{,}7x + 1{,}2y với các hệ số dương và miền nghiệm không bị chặn về phía trên, giá trị nhỏ nhất của FF (nếu có) đạt tại một đỉnh của miền. Ta có:

- Tại A(6; 0)A(6;\,0): F=1,7⋅6+1,2⋅0=10,2F = 1{,}7 \cdot 6 + 1{,}2 \cdot 0 = 10{,}2.
- Tại B(2; 2)B(2;\,2): F=1,7⋅2+1,2⋅2=3,4+2,4=5,8F = 1{,}7 \cdot 2 + 1{,}2 \cdot 2 = 3{,}4 + 2{,}4 = 5{,}8.
- Tại C(0; 6)C(0;\,6): F=1,7⋅0+1,2⋅6=7,2F = 1{,}7 \cdot 0 + 1{,}2 \cdot 6 = 7{,}2.

So sánh: FF nhỏ nhất bằng 5,85{,}8 tại B(2; 2)B(2;\,2).

Bước 4. Kiểm tra lại đáp số tại B(2; 2)B(2;\,2).

- Đạm: 3⋅2+6⋅2=18≥183 \cdot 2 + 6 \cdot 2 = 18 \ge 18 ✓
- Phosphate: 2⋅2+1⋅2=6≥62 \cdot 2 + 1 \cdot 2 = 6 \ge 6 ✓

Cả hai ràng buộc đều thỏa mãn (vừa đủ), chi phí 5,85{,}8 triệu đồng là nhỏ nhất.

Kết luận. Ông chủ trang trại cần mua 2 tạ phân loại X và 2 tạ phân loại Y, khi đó chi phí thấp nhất là 5,8 triệu đồng mà vẫn đảm bảo chế độ dinh dưỡng cho đậu tương.

Đáp số

Mua 2 tạ phân X và 2 tạ phân Y; chi phí thấp nhất là 5,8 triệu đồng

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.