Chuyên đề học tập Toán 12

Giải Hoạt động 1 trang 24 Chuyên đề Toán 12

Bài toán quy hoạch tuyến tính   Đã kiểm

Đề bài

Trong bài toán mở đầu, gọi xx và yy lần lượt là số kilôgam sản phẩm loại I và loại II cần sản xuất.

a) Kí hiệu F(x;y)F(x; y) là lợi nhuận của xí nghiệp khi sản xuất xx kg sản phẩm loại I và yy kg sản phẩm loại II. Viết biểu thức tính F(x;y)F(x; y) theo xx và yy.

b) Lập hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn ràng buộc xx và yy thoả mãn yêu cầu của bài toán.

c) Biểu diễn trên mặt phẳng toạ độ để thấy rằng miền nghiệm của hệ bất phương trình tìm được trong ý b là một miền tứ giác. Tìm toạ độ các đỉnh của miền tứ giác này.

d) Tính giá trị của F(x;y)F(x; y) tại các đỉnh của miền tứ giác tìm được trong câu c, từ đó dự đoán về mức lợi nhuận cao nhất.

Lời giải

Nhắc lại bài toán mở đầu. Một xí nghiệp sản xuất hai loại sản phẩm loại I và loại II. Sản xuất 11 kg loại I cần 22 kg nguyên liệu và 3030 giờ máy, cho lợi nhuận 4040 nghìn đồng; sản xuất 11 kg loại II cần 44 kg nguyên liệu và 1515 giờ máy, cho lợi nhuận 3030 nghìn đồng. Xí nghiệp có 200200 kg nguyên liệu và 12001200 giờ máy. Gọi x, yx,\ y lần lượt là số kilôgam sản phẩm loại I và loại II (x≥0, y≥0x\ge 0,\ y\ge 0).

a) Biểu thức lợi nhuận F(x;y)F(x;y)

Mỗi kilôgam loại I lãi 4040 nghìn đồng, mỗi kilôgam loại II lãi 3030 nghìn đồng, nên tổng lợi nhuận (đơn vị: nghìn đồng) là:

F(x;y)=40x+30y.F(x;y)=40x+30y.

b) Hệ bất phương trình ràng buộc

Ràng buộc nguyên liệu: 2x+4y≤200 ⇔ x+2y≤100.2x+4y\le 200\ \Leftrightarrow\ x+2y\le 100.

Ràng buộc thời gian máy: 30x+15y≤1200 ⇔ 2x+y≤80.30x+15y\le 1200\ \Leftrightarrow\ 2x+y\le 80.

Ràng buộc không âm: x≥0, y≥0.x\ge 0,\ y\ge 0.

Vậy hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn là:

{x+2y≤1002x+y≤80x≥0y≥0\begin{cases} x+2y\le 100 \\ 2x+y\le 80 \\ x\ge 0 \\ y\ge 0 \end{cases}

c) Miền nghiệm và toạ độ các đỉnh

Trên mặt phẳng toạ độ OxyOxy vẽ hai đường thẳng:

d1: x+2y=100 (qua (100;0) và (0;50)),d2: 2x+y=80 (qua (40;0) và (0;80)).d_1:\ x+2y=100\ \text{(qua }(100;0)\text{ và }(0;50)),\qquad d_2:\ 2x+y=80\ \text{(qua }(40;0)\text{ và }(0;80)).

Vì gốc toạ độ O(0;0)O(0;0) thoả mãn mọi bất phương trình nên miền nghiệm là phần góc phần tư thứ nhất nằm phía dưới cả d1d_1 và d2d_2; đó là một miền tứ giác. Toạ độ các đỉnh:

- O(0;0)O(0;0) — giao của hai trục.
- A(40;0)A(40;0) — giao của d2d_2 với OxOx: cho y=0⇒2x=80⇒x=40.y=0\Rightarrow 2x=80\Rightarrow x=40.
- C(20;40)C(20;40) — giao của d1d_1 và d2d_2: giải {x+2y=1002x+y=80\begin{cases} x+2y=100 \\ 2x+y=80 \end{cases}, từ phương trình dưới y=80−2xy=80-2x, thay vào trên x+2(80−2x)=100⇒−3x=−60⇒x=20, y=40.x+2(80-2x)=100\Rightarrow -3x=-60\Rightarrow x=20,\ y=40.
- D(0;50)D(0;50) — giao của d1d_1 với OyOy: cho x=0⇒2y=100⇒y=50.x=0\Rightarrow 2y=100\Rightarrow y=50.

Vậy miền tứ giác có bốn đỉnh O(0;0), A(40;0), C(20;40), D(0;50).O(0;0),\ A(40;0),\ C(20;40),\ D(0;50).

d) Giá trị FF tại các đỉnh và dự đoán lợi nhuận cao nhất

F(O)=40⋅0+30⋅0=0.F(O)=40\cdot0+30\cdot0=0.

F(A)=40⋅40+30⋅0=1600.F(A)=40\cdot40+30\cdot0=1600.

F(C)=40⋅20+30⋅40=800+1200=2000.F(C)=40\cdot20+30\cdot40=800+1200=2000.

F(D)=40⋅0+30⋅50=1500.F(D)=40\cdot0+30\cdot50=1500.

So sánh bốn giá trị, giá trị lớn nhất là F(C)=2000F(C)=2000 (nghìn đồng), đạt tại đỉnh C(20;40).C(20;40).

Dự đoán: Lợi nhuận cao nhất của xí nghiệp là 20002000 nghìn đồng =2=2 triệu đồng, đạt được khi sản xuất 2020 kg sản phẩm loại I và 4040 kg sản phẩm loại II. (Giá trị lớn nhất của FF đạt tại một đỉnh của miền tứ giác.)

Đáp số

F(x; y) = 40x + 30y (nghìn đồng)x + 2y ≤ 100; 2x + y ≤ 80; x ≥ 0; y ≥ 0Tứ giác có 4 đỉnh: O(0; 0), A(40; 0), C(20; 40), D(0; 50)F(O) = 0; F(A) = 1600; F(C) = 2000; F(D) = 1500; lợi nhuận cao nhất 2000 nghìn đồng = 2 triệu đồng tại (20; 40)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.