Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Bài 3.20 trang 80 Chuyên đề Toán 11

Bài tập cuối Chuyên đề 3   Đã kiểm chéo

Đề bài

Bạn Long nói rằng khi vẽ hình chiếu trục đo thì các hệ số biến dạng luôn nhỏ hơn hoặc bằng 1. Bạn Long nói đúng hay sai? Vì sao?

Lời giải

Bạn Long nói SAI.

Nhắc lại khái niệm. Hình chiếu trục đo của một hình được dựng bằng *phép chiếu song song* hình đó (cùng với hệ trục toạ độ OxyzOxyz) lên một mặt phẳng. Gọi O′x′O'x', O′y′O'y', O′z′O'z' là hình chiếu của các trục; hệ số biến dạng theo mỗi trục là tỉ số giữa độ dài đoạn thẳng trên trục hình chiếu và độ dài đoạn thẳng tương ứng trên trục thật:
p=O′A′OA,q=O′B′OB,r=O′C′OC.p=\frac{O'A'}{OA},\qquad q=\frac{O'B'}{OB},\qquad r=\frac{O'C'}{OC}.

Vì sao Long sai. Phép chiếu dùng ở đây là phép chiếu song song, *không bắt buộc là phép chiếu vuông góc*. Với phép chiếu xiên góc, hình chiếu của một đoạn thẳng có thể dài hơn đoạn thẳng ban đầu, nên hệ số biến dạng hoàn toàn có thể lớn hơn 11.

Phản ví dụ cụ thể. Chiếu song song lên mặt phẳng (Oxy)(Oxy) (mặt z=0z=0) theo phương d⃗=(2;0;1)\vec d=(2;0;1) (phương này không vuông góc với (Oxy)(Oxy), nên là phép chiếu xiên). Xét đoạn đơn vị trên trục OzOz là OCOC với C=(0;0;1)C=(0;0;1), OC=1OC=1. Hình chiếu C′C' của CC là giao của đường thẳng qua CC phương d⃗\vec d với mặt z=0z=0:
C′=(0;0;1)−1⋅(2;0;1)=(−2;0;0).C'=(0;0;1)-1\cdot(2;0;1)=(-2;0;0).
Khi đó O′C′=∣−2∣=2O'C'=|-2|=2, nên hệ số biến dạng theo trục OzOz là
r=O′C′OC=21=2>1.r=\frac{O'C'}{OC}=\frac{2}{1}=2>1.

Vậy tồn tại hình chiếu trục đo (xiên góc) có hệ số biến dạng lớn hơn 11. Khẳng định “hệ số biến dạng luôn nhỏ hơn hoặc bằng 11” là không đúng — bạn Long nói sai.

(Chú ý: trong thực hành ta thường dùng hình chiếu trục đo vuông góc đều với p=q=r≈0,82p=q=r\approx 0{,}82 hay hình chiếu trục đo xiên góc cân với p=q=1, r=0,5p=q=1,\ r=0{,}5, đều ≤1\le 1; nhưng đó chỉ là những trường hợp quy ước thường gặp, không phải tính chất bắt buộc của mọi phép chiếu.)

Đáp số

Bạn Long nói sai (hệ số biến dạng có thể lớn hơn 1, ví dụ r = 2)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.