Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Vận dụng trang 75 Chuyên đề Toán 11

Bài 12. Bản vẽ kĩ thuật   Đã kiểm

Đề bài

Một nhà máy dự định sử dụng 1 tấn hợp kim để sản xuất các chi tiết máy được mô tả như trong bản vẽ kĩ thuật ở Hình 3.32. Tính số lượng chi tiết máy sản xuất được, biết rằng khối lượng riêng của hợp kim là 7,857{,}85 tấn/m3^3 và giả sử rằng lượng hợp kim hao hụt trong sản xuất là không đáng kể.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 75 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bản vẽ kĩ thuật của một chi tiết máy có tên "Khối chữ T", vật liệu hợp kim, tỉ lệ 5:15:1; các kích thước trên bản vẽ tính bằng milimét. Chi tiết là một khối lăng trụ có mặt cắt hình chữ T, bề dày (chiều sâu) không đổi bằng 2020 mm, được thể hiện qua ba hình chiếu vuông góc và một hình chiếu trục đo. Hình chiếu đứng (nhìn từ phía trước) là một hình chữ T gồm: một thanh ngang nằm trên có chiều dài 7070 mm và chiều cao 2020 mm; một thân đứng nằm chính giữa phía dưới thanh ngang, có chiều rộng 2020 mm và chiều cao 4040 mm. Hình chiếu bằng (nhìn từ trên xuống) là một hình chữ nhật dài 7070 mm, sâu 2020 mm; theo chiều dài hình chữ nhật được chia thành ba đoạn liên tiếp 3030 mm, 2020 mm, 2020 mm (tính từ trái sang), trong đó hai nét đứt ở vị trí cách mép trái 3030 mm và 5050 mm là cạnh khuất ứng với hai mặt bên của thân đứng. Hình chiếu cạnh (nhìn từ bên) là một hình chữ nhật rộng (sâu) 2020 mm và cao 6060 mm. Như vậy chi tiết gồm hai phần hình hộp chữ nhật: thanh ngang kích thước 70×20×2070 \times 20 \times 20 (mm) và thân đứng kích thước 20×40×2020 \times 40 \times 20 (mm) gắn chính giữa phía dưới thanh ngang.

Lời giải

Phân tích hình dạng chi tiết (Khối chữ T).

Chi tiết là khối lăng trụ có mặt cắt hình chữ T, bề dày (chiều sâu) không đổi d=20d = 20 mm, được ghép từ hai hình hộp chữ nhật:

- Thanh ngang (nằm trên): 70×20×2070 \times 20 \times 20 (mm).
- Thân đứng (ở giữa phía dưới): 20×40×2020 \times 40 \times 20 (mm).

Lưu ý về tỉ lệ bản vẽ. Trên bản vẽ kĩ thuật, các con số ghi kích thước luôn là *kích thước thật* của vật thể, không phụ thuộc vào tỉ lệ. Tỉ lệ 5:15:1 chỉ cho biết hình vẽ trên giấy được phóng to 55 lần để dễ quan sát, còn các số 7070, 4040, 2020 (mm) đã là kích thước thật. Do đó ta dùng trực tiếp các kích thước này, không chia cho 55.

Bước 1. Tính thể tích một chi tiết.

Thể tích thanh ngang:
V1=70⋅20⋅20=28 000 (mm3).V_1 = 70 \cdot 20 \cdot 20 = 28\,000 \ (\text{mm}^3).

Thể tích thân đứng:
V2=20⋅40⋅20=16 000 (mm3).V_2 = 20 \cdot 40 \cdot 20 = 16\,000 \ (\text{mm}^3).

Thể tích một chi tiết:
V=V1+V2=28 000+16 000=44 000 (mm3).V = V_1 + V_2 = 28\,000 + 16\,000 = 44\,000 \ (\text{mm}^3).

Bước 2. Đổi đơn vị thể tích ra m3\text{m}^3.

Vì 1 mm3=10−9 m31\ \text{mm}^3 = 10^{-9}\ \text{m}^3 nên:
V=44 000⋅10−9=4,4⋅10−5 (m3).V = 44\,000 \cdot 10^{-9} = 4{,}4 \cdot 10^{-5} \ (\text{m}^3).

Bước 3. Tính khối lượng một chi tiết.

Với khối lượng riêng D=7,85D = 7{,}85 tấn/m3\text{m}^3:
m=D⋅V=7,85⋅4,4⋅10−5=3,454⋅10−4 (tấn).m = D \cdot V = 7{,}85 \cdot 4{,}4 \cdot 10^{-5} = 3{,}454 \cdot 10^{-4} \ (\text{tấn}).

Bước 4. Tính số lượng chi tiết sản xuất được từ 1 tấn hợp kim.

n=1m=13,454⋅10−4≈2895,2.n = \dfrac{1}{m} = \dfrac{1}{3{,}454 \cdot 10^{-4}} \approx 2895{,}2.

Vì số chi tiết phải là số nguyên nên nhà máy sản xuất được tối đa 2895 chi tiết (phần hợp kim còn lại không đủ làm thêm một chi tiết).

Đáp số

2895 chi tiết

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.