Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Bài 3.10 trang 66 Chuyên đề Toán 11

Bài 11. Hình chiếu vuông góc và hình chiếu trục đo   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong HĐ7, bằng cách xét tam giác vuông OIAOIA và tính tỉ số IAOA\dfrac{IA}{OA}, chứng minh rằng trong phép chiếu trục đo vuông góc đều thì p=q=r=63p = q = r = \dfrac{\sqrt{6}}{3}.

Lời giải

Nhắc lại HĐ7. Trong phép chiếu trục đo vuông góc đều, ta dựng hình lập phương trên ba trục Ox, Oy, OzOx,\,Oy,\,Oz (đôi một vuông góc) và lấy mặt phẳng hình chiếu (P)(P) vuông góc với đường chéo OGOG của hình lập phương; phương chiếu chính là OGOG. Hệ số biến dạng theo trục OxOx là p=O′A′OAp=\dfrac{O'A'}{OA}, trong đó AA là đỉnh nằm trên OxOx còn A′A' là hình chiếu của AA trên (P)(P).

Bước 1. Xét tam giác OAGOAG.
Gọi cạnh hình lập phương là OA=aOA=a. Vì AA là một đỉnh trên trục, còn GG là đỉnh đối diện (đầu kia của đường chéo), nên AGAG là đường chéo của mặt bên không chứa AA:
AG=a2,OG=a3.AG=a\sqrt{2},\qquad OG=a\sqrt{3}.
Cạnh OAOA vuông góc với mặt phẳng chứa AGAG, do đó
OAG^=90∘,\widehat{OAG}=90^{\circ},
nghĩa là △OAG\triangle OAG vuông tại AA (kiểm tra: OA2+AG2=a2+2a2=3a2=OG2OA^2+AG^2=a^2+2a^2=3a^2=OG^2 ✓).

Bước 2. Vì sao O′A′=IAO'A'=IA.
Gọi II là hình chiếu vuông góc của AA trên OGOG (chân đường cao hạ từ đỉnh góc vuông AA xuống cạnh huyền OGOG). Vì O∈(P)O\in(P) nên O′≡OO'\equiv O. Phân tích OA⃗\vec{OA} thành hai thành phần: một thành phần dọc theo OGOG (bằng OI⃗\vec{OI}) và một thành phần IA⃗\vec{IA} vuông góc với OGOG. Do (P)⊥OG(P)\perp OG nên thành phần IA⃗\vec{IA} nằm song song với (P)(P), còn thành phần dọc OGOG bị triệt tiêu khi chiếu vuông góc lên (P)(P). Vậy ảnh của AA là A′A' thỏa mãn
O′A′=OA′=IA.O'A'=OA'=IA.

Bước 3. Tính tỉ số IAOA\dfrac{IA}{OA}.
Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác vuông OAGOAG (đường cao ứng với cạnh huyền):
IA⋅OG=OA⋅AG  ⇒  IA=OA⋅AGOG=a⋅a2a3=a23=a63.IA\cdot OG = OA\cdot AG \;\Rightarrow\; IA=\dfrac{OA\cdot AG}{OG}=\dfrac{a\cdot a\sqrt{2}}{a\sqrt{3}}=\dfrac{a\sqrt{2}}{\sqrt{3}}=\dfrac{a\sqrt{6}}{3}.
Suy ra
p=O′A′OA=IAOA=a63a=63≈0,816.p=\dfrac{O'A'}{OA}=\dfrac{IA}{OA}=\dfrac{\dfrac{a\sqrt{6}}{3}}{a}=\dfrac{\sqrt{6}}{3}\approx 0{,}816.

Bước 4. Kết luận bằng tính đối xứng.
Vai trò của ba trục Ox, Oy, OzOx,\,Oy,\,Oz đối với đường chéo OGOG là hoàn toàn như nhau (ba góc AOG^\widehat{AOG} bằng nhau vì cos⁡AOG^=OIOA=OAOG=13\cos\widehat{AOG}=\dfrac{OI}{OA}=\dfrac{OA}{OG}=\dfrac{1}{\sqrt3} cho cả ba trục). Do đó lặp lại lập luận trên cho đỉnh trên OyOy và trên OzOz ta được
q=r=63.q=r=\dfrac{\sqrt{6}}{3}.

Vậy trong phép chiếu trục đo vuông góc đều:  p=q=r=63 \boxed{\,p=q=r=\dfrac{\sqrt{6}}{3}\,} (đpcm).

Đáp số

đpcm (p=q=r=63≈0,816p=q=r=\dfrac{\sqrt6}{3}\approx 0,816)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.