Giải Vận dụng 4 trang 64 Chuyên đề Toán 11
Đề bài
Hình 3.26a thể hiện cách vẽ dạng nổi của chữ cái "L" trên giấy kẻ ô tam giác đều. Hình nhận được là một hình chiếu trục đo vuông góc đều. Bằng cách tương tự hãy vẽ dạng nổi của chữ cái "T" (H.3.26b).
Hình 3.26a: trên giấy kẻ ô tam giác đều, bên trái là hình chiếu đứng phẳng (dạng chữ "L" màu xanh), các đường gióng màu đỏ dẫn sang phải tạo thành khối nổi chữ "L" (hình chiếu trục đo vuông góc đều). Hình 3.26b: hình chiếu đứng phẳng dạng chữ "T" màu xanh trên giấy kẻ ô tam giác đều, cần vẽ dạng nổi (khối) của chữ "T" tương tự.
Lời giải
Nhận xét về cách vẽ ở Hình 3.26a (chữ "L")
Hình nhận được là *hình chiếu trục đo vuông góc đều*, nên ba trục đo đôi một tạo với nhau góc và các hệ số biến dạng bằng nhau: . Vì giấy kẻ ô tam giác đều có ba họ đường thẳng tạo với nhau góc nên các cạnh của khối nổi cứ chạy *dọc theo các đường kẻ sẵn* của giấy. Ở chữ "L": từ mỗi đỉnh của nét chữ phẳng (màu xanh) người ta kẻ một đường gióng (màu đỏ) song song với trục chiều sâu , cùng độ dài, rồi nối các đầu mút lại để được mặt sau; tô nét thấy, bỏ nét khuất là ra khối chữ "L".
Vẽ dạng nổi của chữ "T" (H.3.26b) — làm tương tự theo từng bước:
a) *Vẽ mặt trước (hình chiếu đứng phẳng).* Giữ nguyên hình chữ "T" màu xanh đã cho trên lưới tam giác đều: gồm một thanh ngang ở trên và một thanh dọc ở giữa, các cạnh nằm theo hai phương đường kẻ của giấy (phương thẳng đứng và phương ngang).
b) *Kẻ các đường gióng theo chiều sâu.* Từ mỗi đỉnh (góc) của đường viền chữ "T" kẻ một đoạn thẳng song song với trục — tức là chạy theo *cùng một họ đường xiên* của lưới tam giác (nghiêng so với phương ngang). Tất cả các đoạn này dài bằng nhau, bằng chiều dày của chữ (chọn một số ô, ví dụ 1 ô cạnh tam giác).
c) *Dựng mặt sau.* Nối các đầu mút của những đường gióng vừa kẻ, lặp lại đúng hình chữ "T" nhưng lùi về sau một khoảng . Mặt sau là ảnh của mặt trước tịnh tiến theo .
d) *Hoàn thiện khối.* Tô đậm (nét liền) các cạnh thấy của khối chữ "T": toàn bộ đường viền mặt trước, các cạnh bên nối hai mặt ở phía nhìn thấy và phần mặt sau lộ ra. Những cạnh khuất (bị khối che) thì xoá đi hoặc vẽ nét đứt. Kết quả là dạng nổi (khối lăng trụ) của chữ "T", đúng là một hình chiếu trục đo vuông góc đều — hoàn toàn tương tự chữ "L" ở Hình 3.26a.
*Kiểm tra:* ba phương cạnh của khối trùng với ba họ đường kẻ của giấy tam giác (góc đôi một ), các đường gióng song song và bằng nhau thoả mãn đặc trưng của hình chiếu trục đo vuông góc đều.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.