Giải Vận dụng 1 trang 56 Chuyên đề Toán 11
Đề bài
Trong vẽ kĩ thuật có hai phương pháp chiếu là phương pháp chiếu góc thứ nhất và phương pháp chiếu góc thứ ba. Với phương pháp chiếu góc thứ nhất, vật thể luôn nằm giữa người quan sát và các mặt phẳng hình chiếu (H.3.5), còn với phương pháp chiếu góc thứ ba thì các mặt phẳng hình chiếu luôn nằm giữa người quan sát và vật thể (H.3.10). Mỗi hình chiếu đứng, hình chiếu cạnh và hình chiếu bằng nhận được từ hai phương pháp chiếu đều bằng nhau. Hãy giải thích tại sao.
Hình 3.10: minh hoạ phương pháp chiếu góc thứ ba. Ba mặt phẳng hình chiếu vuông góc nhau ( mặt đứng màu hồng phía trước, mặt bằng phía trên, mặt cạnh bên trái màu vàng) tạo thành một góc tam diện; vật thể (khối bậc thang) được đặt sau các mặt phẳng so với người quan sát. Các mũi tên chỉ hướng chiếu: 'Hướng chiếu từ trên' (xuống ), 'Hướng chiếu từ trái' (sang ), 'Hướng chiếu từ trước' (vào ). Trên mỗi mặt phẳng là các hình chiếu A, B, C của vật thể.
Lời giải
Nhận xét chung về bản chất của phép chiếu.
Cả hai phương pháp (chiếu góc thứ nhất và chiếu góc thứ ba) đều dùng phép chiếu vuông góc của vật thể lên ba mặt phẳng hình chiếu đôi một vuông góc: mặt phẳng đứng , mặt phẳng bằng và mặt phẳng cạnh . Mỗi hình chiếu được xác định bởi:
- phương chiếu (hướng nhìn): từ trước vào , từ trên xuống , từ trái sang ;
- mặt phẳng nhận hình chiếu, vuông góc với phương chiếu tương ứng.
Điểm then chốt: *phép chiếu vuông góc lên một mặt phẳng chính là phép chiếu song song theo phương vuông góc với mặt phẳng đó.*
a) So sánh hình chiếu đứng của hai phương pháp.
Trong cả hai phương pháp, hình chiếu đứng đều là hình chiếu của vật thể theo cùng một phương chiếu từ trước (phương vuông góc với mặt đứng). Khác biệt duy nhất là vị trí đặt mặt phẳng đứng: ở chiếu góc thứ nhất mặt phẳng nằm sau vật thể, còn ở chiếu góc thứ ba mặt phẳng nằm trước vật thể (giữa người quan sát và vật thể). Hai mặt phẳng đứng này song song với nhau (vì cùng vuông góc với phương chiếu).
Khi chiếu một hình theo cùng một phương vuông góc lên hai mặt phẳng song song, hai hình chiếu nhận được là ảnh của nhau qua một phép tịnh tiến theo phương chiếu. Phép tịnh tiến bảo toàn khoảng cách nên hai hình chiếu đó bằng nhau (bằng về hình dạng và kích thước). Do đó hình chiếu đứng của hai phương pháp bằng nhau.
b) So sánh hình chiếu bằng và hình chiếu cạnh.
Lập luận hoàn toàn tương tự:
- Hình chiếu bằng ở cả hai phương pháp đều là hình chiếu vuông góc của vật thể theo phương chiếu từ trên xuống; hai mặt phẳng bằng song song với nhau, nên hai hình chiếu bằng là ảnh của nhau qua một phép tịnh tiến ⟹ bằng nhau.
- Hình chiếu cạnh ở cả hai phương pháp đều là hình chiếu vuông góc của vật thể theo phương chiếu từ trái sang; hai mặt phẳng cạnh song song với nhau ⟹ hai hình chiếu cạnh cũng là ảnh của nhau qua một phép tịnh tiến ⟹ bằng nhau.
Kết luận. Vì vật thể là như nhau và với mỗi loại hình chiếu, phương chiếu được giữ nguyên còn mặt phẳng nhận hình chiếu chỉ bị dời song song với chính nó, nên hình chiếu trong hai phương pháp là ảnh của nhau qua phép tịnh tiến. Phép tịnh tiến là phép dời hình (bảo toàn khoảng cách) nên hình chiếu đứng, hình chiếu bằng và hình chiếu cạnh nhận được từ hai phương pháp chiếu đều bằng nhau (đpcm). Hai phương pháp chỉ khác nhau ở cách bố trí (sắp đặt vị trí) các hình chiếu trên bản vẽ, chứ không khác nhau về bản thân từng hình chiếu.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.