Giải Bài 1.33 trang 33 Chuyên đề Toán 11
Đề bài
Cho nửa đường tròn tâm , đường kính và điểm trên nửa đường tròn đó. Dựng về phía ngoài của tam giác tam giác vuông cân tại . Chứng minh rằng khi thay đổi trên nửa đường tròn thì điểm luôn thuộc một nửa đường tròn cố định.
Lời giải
Phân tích phép biến hình.
Đặt là bán kính nửa đường tròn đã cho, tâm . Điểm luôn thỏa mãn (nằm trên nửa đường tròn tâm bán kính ).
Vì tam giác vuông cân tại nên:
Do đó tam giác có cạnh huyền và hai góc nhọn ở đáy bằng . Suy ra:
Xác định phép biến hình đưa về .
Xét phép đồng dạng là hợp của:
- phép quay tâm , góc (chiều lấy về phía dựng tam giác , tức phía ngoài tam giác ), và
- phép vị tự tâm , tỉ số .
Với mỗi vị trí của : quay tia quanh một góc thì được tia (vì ); rồi nhân độ dài với thì biến thành (vì ). Vậy:
là phép đồng dạng tỉ số , nên nó biến đường tròn thành đường tròn; cụ thể biến nửa đường tròn tâm bán kính thành một nửa đường tròn tâm , bán kính
Điểm cố định.
Vì và cố định nên cố định, được xác định bởi:
tức tam giác vuông cân tại (dựng về cùng phía với ); khi đó và .
Kết luận.
Khi thay đổi trên nửa đường tròn tâm thì luôn chạy trên ảnh của nửa đường tròn đó qua phép đồng dạng , tức là nửa đường tròn cố định tâm , bán kính (đpcm).
Kiểm tra bằng tọa độ. Chọn , nửa đường tròn phía trên. Phép ứng với nhân số phức , nên . Nếu thì . Với :
vì thỏa . Vậy không đổi — đúng với kết quả trên.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.