Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Bài 1.33 trang 33 Chuyên đề Toán 11

Bài tập cuối chuyên đề 1   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho nửa đường tròn tâm OO, đường kính ABAB và điểm MM trên nửa đường tròn đó. Dựng về phía ngoài của tam giác ABMABM tam giác AMNAMN vuông cân tại MM. Chứng minh rằng khi MM thay đổi trên nửa đường tròn thì điểm NN luôn thuộc một nửa đường tròn cố định.

Lời giải

Phân tích phép biến hình.

Đặt R=AB2R=\dfrac{AB}{2} là bán kính nửa đường tròn đã cho, tâm OO. Điểm MM luôn thỏa mãn OM=ROM=R (nằm trên nửa đường tròn tâm OO bán kính RR).

Vì tam giác AMNAMN vuông cân tại MM nên:
MA=MN,AMN^=90∘.MA=MN,\qquad \widehat{AMN}=90^\circ.
Do đó tam giác AMNAMN có cạnh huyền ANAN và hai góc nhọn ở đáy bằng 45∘45^\circ. Suy ra:
MAN^=45∘,ANAM=2.\widehat{MAN}=45^\circ,\qquad \frac{AN}{AM}=\sqrt2 .

Xác định phép biến hình đưa MM về NN.

Xét phép đồng dạng ff là hợp của:
- phép quay Q(A, 45∘)Q_{(A,\,45^\circ)} tâm AA, góc 45∘45^\circ (chiều lấy về phía dựng tam giác AMNAMN, tức phía ngoài tam giác ABMABM), và
- phép vị tự V(A, 2)V_{(A,\,\sqrt2)} tâm AA, tỉ số k=2k=\sqrt2.

Với mỗi vị trí của MM: quay tia AMAM quanh AA một góc 45∘45^\circ thì được tia ANAN (vì MAN^=45∘\widehat{MAN}=45^\circ); rồi nhân độ dài với 2\sqrt2 thì AMAM biến thành ANAN (vì AN=2 AMAN=\sqrt2\,AM). Vậy:
f(M)=N.f(M)=N.

ff là phép đồng dạng tỉ số k=2k=\sqrt2, nên nó biến đường tròn thành đường tròn; cụ thể biến nửa đường tròn tâm OO bán kính RR thành một nửa đường tròn tâm O′=f(O)O'=f(O), bán kính
R′=k⋅R=2 R=AB22.R'=k\cdot R=\sqrt2\,R=\frac{AB\sqrt2}{2}.

Điểm O′O' cố định.

Vì AA và OO cố định nên O′=f(O)O'=f(O) cố định, được xác định bởi:
OAO′^=45∘,AO′=2 AO=2 R,\widehat{OAO'}=45^\circ,\qquad AO'=\sqrt2\,AO=\sqrt2\,R,
tức tam giác AOO′AOO' vuông cân tại OO (dựng về cùng phía với NN); khi đó OO′⊥OAOO'\perp OA và OO′=OA=ROO'=OA=R.

Kết luận.

Khi MM thay đổi trên nửa đường tròn tâm OO thì N=f(M)N=f(M) luôn chạy trên ảnh của nửa đường tròn đó qua phép đồng dạng ff, tức là nửa đường tròn cố định tâm O′O', bán kính AB22\dfrac{AB\sqrt2}{2} (đpcm).

Kiểm tra bằng tọa độ. Chọn A(0;0), B(2R;0), O(R;0)A(0;0),\,B(2R;0),\,O(R;0), nửa đường tròn phía trên. Phép ff ứng với nhân số phức 2 ei45∘=1+i\sqrt2\,e^{i45^\circ}=1+i, nên N=(1+i)MN=(1+i)M. Nếu M=(x;y)M=(x;y) thì N=(x−y; x+y)N=(x-y;\,x+y). Với O′(R;R)O'(R;R):
(x−y−R)2+(x+y−R)2=2[(x−R)2+y2]=2R2,(x-y-R)^2+(x+y-R)^2=2\big[(x-R)^2+y^2\big]=2R^2,
vì MM thỏa (x−R)2+y2=R2(x-R)^2+y^2=R^2. Vậy O′N=R2O'N=R\sqrt2 không đổi — đúng với kết quả trên.

Đáp số

đpcm (N thuộc nửa đường tròn cố định tâm O′O', với AOO′AOO' vuông cân tại OO, bán kính AB22\dfrac{AB\sqrt2}{2})

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.