Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Bài 1.31 trang 33 Chuyên đề Toán 11

Bài tập cuối chuyên đề 1   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho đường thẳng dd và hai điểm AA, BB cùng thuộc một nửa mặt phẳng bờ dd. Hai điểm EE, FF thay đổi trên dd sao cho EF→\overrightarrow{EF} không đổi. Xác định vị trí của hai điểm EE, FF để AE+BFAE + BF nhỏ nhất.

Lời giải

Phân tích. Vì EE, FF cùng nằm trên dd và EF→\overrightarrow{EF} không đổi nên v⃗=EF→\vec{v}=\overrightarrow{EF} là một vectơ cố định có phương song song với dd. Khi EE chạy trên dd thì FF cũng chạy trên dd, luôn thỏa F=Tv⃗(E)F=T_{\vec v}(E).

Bước 1 — Dời điểm AA theo v⃗\vec v để "ghép" AEAE về đầu mút FF.
Gọi A1=Tv⃗(A)A_1=T_{\vec v}(A), tức AA1→=v⃗=EF→\overrightarrow{AA_1}=\vec v=\overrightarrow{EF}.
Khi đó AE→=A1F→\overrightarrow{AE}=\overrightarrow{A_1F} (vì cùng bằng AA1→\overrightarrow{AA_1} cộng A1E→\overrightarrow{A_1E} hay EF→\overrightarrow{EF} cộng A1E→\overrightarrow{A_1E}), nên tứ giác AEFA1AEFA_1 là hình bình hành và
AE=A1F.AE=A_1F.
Do v⃗\vec v song song với dd nên phép tịnh tiến không đổi bên, A1A_1 vẫn nằm cùng nửa mặt phẳng bờ dd với AA, do đó cùng phía với BB.

Bước 2 — Quy về tổng hai đoạn có chung điểm chạy FF.
AE+BF=A1F+BF.AE+BF=A_1F+BF.
Bây giờ A1A_1 và BB là hai điểm cố định cùng phía đối với dd, còn FF chạy trên dd.

Bước 3 — Dùng phép đối xứng trục để cực tiểu A1F+FBA_1F+FB.
Gọi A2A_2 là điểm đối xứng của A1A_1 qua đường thẳng dd. Với mọi F∈dF\in d ta có A1F=A2FA_1F=A_2F, suy ra
A1F+BF=A2F+FB≥A2B,A_1F+BF=A_2F+FB\ge A_2B,
theo bất đẳng thức tam giác. Dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi A2A_2, FF, BB thẳng hàng, tức FF là giao điểm của đoạn thẳng A2BA_2B với dd (giao điểm này tồn tại vì A2A_2 và BB nằm khác phía đối với dd).

Bước 4 — Xác định vị trí EE, FF.
- F=A2B∩dF=A_2B\cap d, với A2A_2 là ảnh của A1=Tv⃗(A)A_1=T_{\vec v}(A) qua phép đối xứng trục dd.
- E=T−v⃗(F)E=T_{-\vec v}(F), tức điểm EE trên dd sao cho EF→=v⃗\overrightarrow{EF}=\vec v.

Khi đó
min⁡ (AE+BF)=A2B.\min\,(AE+BF)=A_2B.

Kiểm tra lại. Với vị trí trên: AE=A1F=A2FAE=A_1F=A_2F và A2,F,BA_2,F,B thẳng hàng nên AE+BF=A2F+FB=A2BAE+BF=A_2F+FB=A_2B — đúng bằng giá trị chặn dưới, nên đây thực sự là giá trị nhỏ nhất. (Có thể làm tương tự bằng cách tịnh tiến BB theo −v⃗-\vec v rồi lấy đối xứng qua dd, kết quả giá trị nhỏ nhất không đổi.)

Đáp số

EE, FF xác định bởi: dựng A1=TEF→(A)A_1=T_{\overrightarrow{EF}}(A), lấy A2A_2 đối xứng với A1A_1 qua dd, khi đó F=A2B∩dF=A_2B\cap d và E=T−EF→(F)E=T_{-\overrightarrow{EF}}(F); giá trị nhỏ nhất AE+BF=A2BAE+BF=A_2B

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.