Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Bài 1.20 trang 29 Chuyên đề Toán 11

Bài 6. Phép vị tự   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hình thang ABCDABCD có hai đáy ABAB và CDCD, CD=2ABCD = 2AB. Gọi OO là giao của hai cạnh bên và II là giao của hai đường chéo. Tìm ảnh của đoạn thẳng ABAB qua các phép vị tự V(O, 2)V_{(O,\,2)}, V(I, −2)V_{(I,\,-2)}.

Lời giải

Vì ABCDABCD là hình thang có hai đáy ABAB và CDCD nên AB∥CDAB \parallel CD, và theo giả thiết CD=2ABCD = 2AB.

a) Ảnh của đoạn thẳng ABAB qua phép vị tự V(O, 2)V_{(O,\,2)}

OO là giao điểm của hai cạnh bên ADAD và BCBC, tức là O, A, DO,\,A,\,D thẳng hàng và O, B, CO,\,B,\,C thẳng hàng.

Do AB∥CDAB \parallel CD, theo định lí Thalès trong tam giác OCDOCD ta có
OAOD=OBOC=ABCD=12.\frac{OA}{OD} = \frac{OB}{OC} = \frac{AB}{CD} = \frac{1}{2}.
Suy ra OD=2 OAOD = 2\,OA và OC=2 OBOC = 2\,OB. Hơn nữa AA nằm giữa OO và DD, BB nằm giữa OO và CC nên hai vectơ cùng hướng:
OD⃗=2 OA⃗,OC⃗=2 OB⃗.\vec{OD} = 2\,\vec{OA}, \qquad \vec{OC} = 2\,\vec{OB}.
Theo định nghĩa phép vị tự, V(O, 2)V_{(O,\,2)} biến điểm MM thành M′M' với OM′⃗=2 OM⃗\vec{OM'} = 2\,\vec{OM}. Do đó:
- V(O, 2)(A)=DV_{(O,\,2)}(A) = D (vì OD⃗=2 OA⃗\vec{OD} = 2\,\vec{OA}),
- V(O, 2)(B)=CV_{(O,\,2)}(B) = C (vì OC⃗=2 OB⃗\vec{OC} = 2\,\vec{OB}).

Phép vị tự biến đoạn thẳng thành đoạn thẳng, nên ảnh của đoạn thẳng ABAB là đoạn thẳng DCDC.

b) Ảnh của đoạn thẳng ABAB qua phép vị tự V(I, −2)V_{(I,\,-2)}

II là giao điểm của hai đường chéo ACAC và BDBD. Do AB∥CDAB \parallel CD, hai tam giác IABIAB và ICDICD đồng dạng, nên
IAIC=IBID=ABCD=12.\frac{IA}{IC} = \frac{IB}{ID} = \frac{AB}{CD} = \frac{1}{2}.
Suy ra IC=2 IAIC = 2\,IA và ID=2 IBID = 2\,IB. Vì II là giao của hai đường chéo nên II nằm giữa AA và CC, nằm giữa BB và DD, do đó các vectơ ngược hướng:
IC⃗=−2 IA⃗,ID⃗=−2 IB⃗.\vec{IC} = -2\,\vec{IA}, \qquad \vec{ID} = -2\,\vec{IB}.
Phép vị tự V(I, −2)V_{(I,\,-2)} biến điểm MM thành M′M' với IM′⃗=−2 IM⃗\vec{IM'} = -2\,\vec{IM}. Do đó:
- V(I, −2)(A)=CV_{(I,\,-2)}(A) = C (vì IC⃗=−2 IA⃗\vec{IC} = -2\,\vec{IA}),
- V(I, −2)(B)=DV_{(I,\,-2)}(B) = D (vì ID⃗=−2 IB⃗\vec{ID} = -2\,\vec{IB}).

Vậy ảnh của đoạn thẳng ABAB là đoạn thẳng CDCD.

Kiểm tra lại: Cả hai phép vị tự đều có ∣k∣=2|k| = 2 nên biến ABAB thành một đoạn thẳng dài gấp đôi, tức dài bằng CD=2ABCD = 2AB; ảnh song song (hoặc trùng phương) với ABAB — phù hợp vì CD∥ABCD \parallel AB và CD=2ABCD = 2AB. Kết quả nhất quán với giả thiết.

Đáp số

Đoạn thẳng DCDC (với A↦D, B↦CA \mapsto D,\ B \mapsto C)Đoạn thẳng CDCD (với A↦C, B↦DA \mapsto C,\ B \mapsto D)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.