Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Vận dụng 1 trang 27 Chuyên đề Toán 11

Bài 6. Phép vị tự   Đã kiểm

Đề bài

Quan sát hai bức tranh em bé ôm chú gà ở phần mở đầu bài học và chỉ ra phép vị tự biến bức tranh nhỏ thành bức tranh lớn và phép vị tự biến bức tranh lớn thành bức tranh nhỏ.

Lời giải

Nhận xét. Hai bức tranh em bé ôm chú gà có cùng nội dung, cùng chiều (không bị lật), chỉ khác nhau về kích thước: bức tranh lớn là ảnh phóng to của bức tranh nhỏ. Đây là dấu hiệu của phép vị tự tỉ số dương.

Xác định tâm vị tự. Nối từng cặp điểm tương ứng (cùng vị trí) trên hai bức tranh. Theo tính chất của phép vị tự, các đường thẳng nối những cặp điểm tương ứng đó đồng quy tại một điểm OO; điểm OO chính là tâm vị tự.

Xác định tỉ số. Gọi kk là tỉ số giữa kích thước bức tranh lớn và bức tranh nhỏ (đo trên cùng một đoạn tương ứng). Vì tranh lớn hơn tranh nhỏ và hai tranh cùng chiều nên k>1k>1. Với mỗi điểm MM trên bức tranh nhỏ có điểm tương ứng M′M' trên bức tranh lớn, ta có
OM′→=k OM→,k>1.\overrightarrow{OM'}=k\,\overrightarrow{OM},\qquad k>1.

a) Phép vị tự biến bức tranh nhỏ thành bức tranh lớn.

Đó là phép vị tự tâm OO, tỉ số kk (với k>1k>1):
V(O,  k).V_{(O,\;k)}.
Phép này phóng to bức tranh nhỏ lên kk lần, giữ nguyên chiều, cho ra bức tranh lớn.

b) Phép vị tự biến bức tranh lớn thành bức tranh nhỏ.

Đó là phép vị tự ngược của phép ở ý a), cùng tâm OO và tỉ số là nghịch đảo:
V(O,  1k),0<1k<1.V_{\left(O,\;\frac{1}{k}\right)},\qquad 0<\frac{1}{k}<1.
Phép này thu nhỏ bức tranh lớn lại kk lần, giữ nguyên chiều, cho ra bức tranh nhỏ.

Kiểm tra. Thực hiện liên tiếp V(O,  k)V_{(O,\;k)} rồi V(O,  1k)V_{\left(O,\;\frac{1}{k}\right)} thì tỉ số tích là k⋅1k=1k\cdot\dfrac{1}{k}=1, tức được phép đồng nhất — hai phép vị tự trên là nghịch đảo của nhau, phù hợp.

Đáp số

Phép vị tự biến tranh nhỏ thành tranh lớn: V(O, k)V_{(O,\,k)} với k>1k>1 (OO là tâm vị tự)Phép vị tự biến tranh lớn thành tranh nhỏ: V(O, 1k)V_{\left(O,\,\frac{1}{k}\right)} với 0<1k<10<\frac{1}{k}<1

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.