Giải Bài 1.19 trang 24 Chuyên đề Toán 11
Đề bài
Hình 1.38 được vẽ dựa theo bức tranh (horsmen) của Escher, gồm các hình bằng nhau mô tả các kị binh trên ngựa.
Bằng quan sát, hãy chỉ ra những khẳng định đúng trong các khẳng định sau.
a) Có phép tịnh tiến biến mỗi chiến binh thành một chiến binh cùng màu.
b) Có phép đối xứng trục biến mỗi chiến binh thành một chiến binh khác màu.
c) Có phép dời hình có được bằng cách thực hiện liên tiếp một phép đối xứng trục và một phép tịnh tiến biến mỗi kị binh thành một kị binh khác màu.
Hình 1.38: tranh lát mặt phẳng kiểu Escher 'Kị binh', gồm các hình kị binh cưỡi ngựa bằng nhau, xen kẽ hai màu (các kị binh màu sáng hướng sang một phía và các kị binh màu sẫm hướng ngược lại), lặp lại lấp kín mặt phẳng.
Lời giải
Bức tranh *Kị binh* của Escher là một cách lát kín mặt phẳng bằng những hình kị binh bằng nhau, trong đó các kị binh màu sáng hướng về một phía, còn các kị binh màu sẫm hướng ngược lại; các hàng kị binh cùng màu, cùng hướng lặp lại một cách đều đặn.
a) Có phép tịnh tiến biến mỗi chiến binh thành một chiến binh cùng màu.
Các kị binh cùng màu đều cùng hướng (cùng chiều quay), nên chúng là ảnh của nhau qua một phép biến hình giữ nguyên hướng. Dọc theo mỗi hàng (và giữa các hàng cùng màu), các hình giống hệt nhau lặp lại cách nhau một khoảng không đổi; do đó có một vectơ sao cho phép tịnh tiến biến mỗi chiến binh thành chiến binh cùng màu liền kề. Phép tịnh tiến bảo toàn hình dạng và hướng nên màu (hướng) được giữ nguyên.
→ Khẳng định a) ĐÚNG.
b) Có phép đối xứng trục biến mỗi chiến binh thành một chiến binh khác màu.
Muốn biến kị binh sáng (hướng một phía) thành kị binh sẫm (hướng ngược lại) thì phép biến hình phải đổi hướng (đổi chiều), nên phải là phép phản chiếu. Tuy nhiên, hai kị binh khác màu không nằm đối xứng qua một đường thẳng cố định: ảnh qua một phép đối xứng trục thuần tuý sẽ bị "lật" đúng tại chỗ, không trùng khít lên kị binh khác màu vì các hình khác màu còn bị xê dịch (lệch đi) dọc theo trục. Vì vậy không tồn tại phép đối xứng trục nào biến mỗi kị binh thành kị binh khác màu.
→ Khẳng định b) SAI.
c) Có phép dời hình có được bằng cách thực hiện liên tiếp một phép đối xứng trục và một phép tịnh tiến biến mỗi kị binh thành một kị binh khác màu.
Thực hiện liên tiếp một phép đối xứng trục rồi một phép tịnh tiến theo vectơ cùng phương với trục chính là một phép đối xứng trượt. Phép này vừa đổi hướng (nhờ phép đối xứng trục) đúng như yêu cầu biến kị binh sáng thành kị binh sẫm, vừa trượt hình đi một đoạn (nhờ phép tịnh tiến) để đặt nó trùng khít lên vị trí của kị binh khác màu. Đây chính là phép đối xứng đặc trưng của tranh *Kị binh*: nó biến mỗi kị binh thành kị binh khác màu ngay cạnh nó.
→ Khẳng định c) ĐÚNG.
Kết luận: Các khẳng định đúng là a) và c); khẳng định b) sai.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.